![]() |
| Nicholas P. Samios (Από: Brookhaven National Laboratory - BNL) |
Σήμερα, έχω τη χαρά να παρουσιάσω τη συνένετευξη που έδωσε ο ελληνικής καταγωγής πειραματικός φυσικός Nicholas P. Samios (Νικόλας Π. Σάμιος), στον David Zierler, πρώην ιστορικό προφορικής ιστορίας του American Institute of Physics - AIP (τώρα είναι στο Caltech, Ronald and Maxine Linde Director of the Caltech Heritage Project). Η συνέντευξη έγινε με τηλεδιάσκεψη την Τετάρτη 1η Ιουλίου του 2020 (ήταν η περίοδος του κορωνοϊού). Η πρωτότυπη συνέντευξη φυλάσσεται στο αποθετήριο του "Niels Bohr Library & Archives" και έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος Oral History της AIP.
| Ο ιστορικός David Zierler που πήρε την συνέντευξη από τον Νικόλα Σάμιο. (Από: Caltech) |
Όμως, πριν φτάσουμε στη συνέντευξη, ας προσπαθήσουμε να γνωρίσουμε τον Δρ. Σάμιο.
Ο Νικόλας Π. Σάμιος γεννήθηκε στις 15 Μαρτίου 1932, στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης, έχοντας Κυθηραϊκή καταγωγή και από τους δύο γονείς του.
Σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο
Κολούμπια, από το οποίο πήρε μπάτσελορ το 1953. Πήρε το διδακτορικό του επίσης από
το Κολούμπια, το 1957, με την επιστημονική επίβλεψη του Jack Steinberger (Τζακ
Στάινμπεργκερ).
Από το 1956 έως το 1959 εργάστηκε στο διδακτικό προσωπικό του Κολούμπια, πριν ενταχθεί στο τμήμα Φυσικής του Εθνικού Εργαστηρίου Μπρούκχεϊβεν. Στο Μπρούκχεϊβεν o Σάμιος είχε ήδη εργαστεί το καλοκαίρι του 1952, όταν ήταν φοιτητής.
![]() |
| Ο Νικ Σάμιος στα πρώτα χρόνια στο BNL. (Από: Niels Bohr Library & Archives) |
Το
1959 έγινε βοηθός φυσικός στο τμήμα Φυσικής, από το 1965 έως το 1975 διετέλεσε
επικεφαλής της Ομάδας Φυσικής, το 1975 έγινε Πρόεδρος του τμήματος Φυσικής και το 1981
Αναπληρωτής Διευθυντής του Εργαστηρίου Υψηλών Ενεργειών και Πυρηνικής Φυσικής. Την
1η Ιανουαρίου 1982 διορίστηκε Υπηρεσιακός Διευθυντής του Εργαστηρίου και έγινε Διευθυντής
του στις 3 Μαΐου 1982. Έμεινε σε αυτή τη θέση για 15 χρόνια, μέχρι το 1997,
οπότε ονομάστηκε διακεκριμένος ανώτερος επιστήμονας. Μέχρι τώρα, υπήρξε ο μακροβιότερος Διευθυντής του Εργαστηρίου Μπρούκχεϊβεν.
![]() |
| Σχέδιο του επιταχυντή AGS του Εργαστηρίου Μπρούκχεϊβεν. (Από: BNL) |
Το 1998, ο Σάμιος έγινε
Αναπληρωτής Διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου RIKEN/BNL (RBRC) και το 2003
ανέλαβε το ρόλο του Διευθυντή του RBRC, διαδεχόμενος τον βραβευμένο με Νόμπελ
T.D. Lee.
Ο Σάμιος κατείχε επίσης τη θέση
του επίκουρου καθηγητή στο Τμήμα Φυσικής του Κολούμπια από το 1970 έως το 1995.
Ο Νικόλας Σάμιος έχει ειδικευτεί
στη φυσική των σωματιδίων υψηλής ενέργειας. Οι ανακαλύψεις που έκανε αυτός και
οι ομάδες στις οποίες συμμετείχε βοήθησαν στον καθορισμό και οδήγησαν στην
αποδοχή του Καθιερωμένου Μοντέλου της σωματιδιακής φυσικής, της θεωρίας που
προσδιορίζει όλα τα γνωστά υποατομικά σωματίδια και εξηγεί πώς αλληλεπιδρούν.
Το 1962, η ομάδα του Σάμιου
ανακάλυψε το φ μεσόνιο με μάζα περίπου 1020 MeV και μια διεγερμένη κατάσταση
του βαρυονίου Ξ, το Ξ*(1530) (ο αριθμός 1530 αντιπροσωπεύει την κατά προσέγγιση
μάζα του, δηλαδή 1530 MeV). Η ανακάλυψη του φ ήταν εξαιρετικά σημαντική για την
ταξινόμηση των αδρονίων και αργότερα για την κατανόηση της SU(3) συμμετρίας. Οι
δύο ανακαλύψεις παρουσιάστηκαν στο Rochester Conference τον Ιούλιο του 1962.
Το 1964 έγινε η σημαντικότερη ανακάλυψη του Σάμιου. Από την μελέτη περίπου 133.000 φωτογραφιών βρέθηκε το χαρακτηριστικό γεγονός που έδειχνε την ύπαρξη του υπερόνιου Ω⁻. Η σπουδαιότητα της ανακάλυψης ήταν τεράστια, επειδή το Ω⁻ είχε προβλεφθεί από την θεωρία του Οκταπλού Δρόμου του Gell-Mann. Από το 1965 έως το 1970, ο Σάμιος ασχολήθηκε με την χαρτογράφηση των αδρονίων.
![]() |
| Εικόνα του πρώτου σωματιδίου Ω⁻ που εντοπίσθηκε με την βοήθεια ενός θαλάμου φυσαλίδων και του επιταχυντή AGS του Εργαστηρίου Μπρούκχεϊβεν, το 1964. (Από: BNL) |
Μια εικόνα και απεικόνιση του πρώτου παρατηρούμενου σωματιδίου ωμέγα μείον χρησιμοποιώντας έναν θάλαμο φυσαλίδων και το Σύγχροτρον Εναλλασσόμενης Κλίσης του Brookhaven Lab το 1964.
Στη δεκαετία του ’70 στράφηκε όλο
και περισσότερο στη φυσική των νετρίνων στο Εργαστήριο του Μπρούκχεϊβεν και στο
Fermilab.
Την άνοιξη του 1975, μετά από ανάλυση περίπου 62.000 φωτογραφιών, ξεχώρισε ένα εξαιρετικά ασυνήθιστο γεγονός. Το γεγονός μπορούσε να ερμηνευθεί ως η παραγωγή ενός βαριόνιου charm. Το σωματίδιο ήταν το Λc+ και αποτέλεσε το πρώτο παρατηρημένο βαριόνιο charm. Εδώ αξίζει να αναφέρω ότι, ο συμβολισμός για τα γοητευτικά βαρυόνια σχεδιάστηκε και προτάθηκε από τον ίδιο τον Νικόλα Σάμιο.
![]() |
| Σχεδιάγραμμα που παρουσιάζει την πρόβλεψη του Μάρεϊ Γκέλμαν για την εύρεση του σωματιδίου Ω⁻, με βάση την θεωρία του "Οκταπλού δρόμου". (Από: TN της Claude) |
Το 2000, τρία χρόνια μετά την επιστροφή του Σάμιου στην έρευνα, οι συγκρούσεις σωματιδίων στον επιταχυντή RHIC άρχισαν να αναδημιουργούν τα πρώτα μικροδευτερόλεπτα του πρώιμου σύμπαντος, επιτρέποντας λεπτομερή έρευνα των ιδιοτήτων του πλάσματος κουάρκ-γλουονίων και έρευνες ενός άλλου επιστημονικού μυστηρίου: πώς τα κομμάτια ενός πρωτονίου ενώνονται για να δώσουν στο πρωτόνιο το σπιν του.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του
ως Διευθυντής του Εργαστηρίου Μπρούκχεϊβεν, ο Δρ. Σάμιος επέβλεψε τη σύλληψη,
κατασκευή και λειτουργία πολλών επιστημονικών και μη επιστημονικών
εγκαταστάσεων αιχμής.
Ο Νικόλας Σάμιος συνταξιοδοτήθηκε
από το Μπρούκχεϊβεν στις 30 Σεπτεμβρίου 2014 και έχει ανακηρυχθεί επίτιμος
διακεκριμένος επιστήμονας του Εργαστηρίου, κατέχοντας τον επίσημο τίτλο του
Senior Scientist Emeritus. Παρά τη
συνταξιοδότησή του συνέχισε, τουλάχιστον ως στην περίοδο του κορωνοϊού, να έχει
το γραφείο του στο Εργαστήριο και να συμμετέχει στη δραστηριότητά του.
Το 1980, ο Δρ. Σάμιος τιμήθηκε με το Αναμνηστικό
Βραβείο Ernest Orlando Lawrence για την ηγετική του προσφορά στη
μελέτη της φυσικής των στοιχειωδών σωματιδίων, ενώ την ίδια χρονιά έλαβε επίσης
το Βραβείο της Ακαδημίας Επιστημών της Νέας Υόρκης στις Φυσικές και Μαθηματικές
Επιστήμες.
Τον Απρίλιο του 1982 εξελέγη στην
Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ ως αναγνώριση της σημαντικής προσφοράς του
στην επιστημονική έρευνα. Το 1993 έλαβε το Βραβείο W.K.H. Panofsky ως
αναγνώριση της ανακάλυψης του Ω-.
Το 1994 εξελέγη Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και το 2001 τιμήθηκε με το διεθνές Βραβείο Bruno Pontecorvo για τη συνεισφορά του στη σωματιδιακή φυσική, ιδιαίτερα στον τομέα των νετρίνων. Το βραβείο αυτό απονέμεται ετησίως από το Επιστημονικό Συμβούλιο του Ενιαίου Ινστιτούτου Πυρηνικών Ερευνών (Joint Institute for Nuclear Research – JINR), το οποίο εδρεύει στην πόλη Ντουμπνά της Ρωσίας.
![]() |
| Νικ Σάμιος και Robert Galvin στον επιταχυντή AGS του BNL. (Από: Emilio Segrè Visual Archives/ Niels Bohr Library & Archives) |
Τον Αύγουστο του 2009, του απονεμήθηκε το Χρυσό Μετάλλιο Gian Carlo Wick από την Παγκόσμια Ομοσπονδία Επιστημόνων. Το σκεπτικό της βράβευσης ανέφερε: «Για τον οραματικό του ρόλο στην επιτυχημένη κατασκευή του Σχετικιστικού Επιταχυντή Βαρέων Ιόντων (RHIC) και την πνευματική του ηγεσία σε μια σειρά από εξαιρετικές πειραματικές ανακαλύψεις που εδραίωσαν την ύπαρξη του Πλάσματος Κουάρκ-Γκλουονίων (QGP), μιας νέας φάσης της ισχυρά αλληλεπιδρώσας πυρηνικής ύλης».
Στις 10 Μαρτίου 2010, ο Σάμιος εισήλθε στο Long Island Technology Hall of Fame.
Ο Νικόλας Σάμιος υπηρέτησε σε
πολλές εθνικές και διεθνείς επιτροπές, διετέλεσε σύμβουλος σε πολλές
εγκαταστάσεις επιταχυντών, υπήρξε δραστήριο μέλος της Αμερικανικής Φυσικής
Εταιρείας (APS) και λειτούργησε ως μέλος Διοικητικού Συμβουλίου αμερικανικών
πανεπιστημίων.
Στις 16 Μαΐου του 2002, το CERN τίμησε
τα 70χρονα του Νικόλα Σάμιου με δημοσίευση στο περιοδικό του, CERN Courier.
Σήμερα ο Νικόλας Σάμιος, σε ηλικία πλέον 94 ετών, κατοικεί μόνιμα στη Νέα Υόρκη, στην ευρύτερη περιοχή του Λονγκ Άιλαντ, όπου βρίσκεται και το Εργαστήριο του Μπρούκχεϊβεν.
![]() |
| Ο (τότε) Διευθυντής του BNL, Doon Gibbs, προσφέρει στον Νικόλα Σάμιο τιμητική πλακέτα για τα 55 χρόνια προσφοράς του και την απόδοση του τιμητικού τίτλου senior scientist emeritus. (Από: BNL) |
Η συνέντευξη του Σάμιου θα δημοσιευθεί σε 2 μέρη.
Στο σημερινό 1ο μέρος, ο Σάμιος περιγράφει την ελληνική καταγωγή της οικογένειάς του και αφηγείται τα παιδικά του χρόνια στο Μανχάταν της Ν. Υόρκης, καθώς και την αξία της εκπαίδευσης που έλαβε στα δημόσια σχολεία. Περιγράφει την απόφασή του να φοιτήσει ως προπτυχιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Columbia και εξηγεί την απόφασή του να παραμείνει στο Columbia για τις μεταπτυχιακές του σπουδές. Παρακολουθούμε την φοιτητική εξέλιξη του Σάμιου στο Columbia και στη συνέχεια την εργασιακή και επιστημονική του εξέλιξη στο Εθνικό Εργαστήριο Μπρούκχεϊβεν.
Το 2ο και τελευταίο μέρος θα δημοσιευθεί μια από τις επόμενες ημέρες.
Ό,τι είναι γραμμένο στο κείμενο με γράμματα πλάγια και είναι υπογραμμισμένο συνδέεται με υπερσύνδεση που οδηγεί σε πληροφοριακά στοιχεία. Επίσης, στο κείμενο υπάρχουν αριθμημένες αναφορές που εξηγούνται στο τέλος της κάθε σελίδας.
Σε κάθε παρόμοια ανάρτηση θα διευκρινίζω ότι η δημοσίευση της μεταφρασμένης συνέντευξης του Νικόλαου Σάμιου γίνεται μόνο από αγάπη για την φυσική και τους ανθρώπους της, δεν συνδέεται με κάποιο εμπορικό ή διαφημιστικό όφελος και παρακαλώ έτσι να το αντιμετωπίσουν οι φίλοι και οι φίλες που θα το διαβάσουν.
Να επισημάνω ότι σύμφωνα με τις οδηγίες του οργανισμού "Niels Bohr Library & Archives" της AIP, "Αντίγραφα και αποσπάσματα αυτής της συνέντευξης απαιτούν γραπτή άδεια του Αμερικανικού Ινστιτούτου Φυσικής για να δημοσιευθούν".
ΚΑΛΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ!
Μπορείτε να βρείτε το σημερινό κείμενο (19 σελίδες) πηγαίνοντας
ΕΔΩ (Dropbox) ή ΕΔΩ (Google Drive).
Πηγή: Oral History Interviews,


































