Πέμπτη, 13 Δεκεμβρίου 2018

Σαν σήμερα ... 1724, γεννήθηκε ο Γερμανός φυσικός Franz Aepinus.


Franz Aepinus

Σαν σήμερα, στις 13 Δεκεμβρίου 1724, γεννήθηκε ο Franz Maria Ulrich Theodor Hoch  Aepinus (Επινούς), στο Rostock (Ρόστοκ) της Γερμανίας. Ο Aepinus είναι περισσότερο γνωστός για την έρευνά του στον ηλεκτρισμό και τον μαγνητισμό. 
Ο πατέρας του Franz Albert Aepinus ήταν καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ρόστοκ και προερχόταν από τον Johannes Aepinus, πολύ γνωστό θεολόγο, που είχε πρωτοστατήσει στη Λουθηρανική Μεταρρύθμιση. Το αρχικό όνομα της οικογένειας ήταν Hoeck ή Hoch, όμως ο προπάππους του Franz το είχε αλλάξει σε Aepinus, δίνοντας την ελληνική λέξη που αντιστοιχούσε στην μετάφραση του γερμανικού ονόματος (αιπινός = υψηλός, δυσπρόσιτος).

Ο Franz Aepinus σπούδασε Ιατρική και Μαθηματικά στα Πανεπιστήμια της Ιένας και του  Ρόστοκ, αλλά ασχολήθηκε και με τη Φυσική. Παρέμεινε στο πανεπιστήμιο του Ρόστοκ  διδάσκοντας μαθηματικά μέχρι το 1755. Αυτή τη χρονιά έγινε διευθυντής του Αστεροσκοπείου του Βερολίνου και εκλέχτηκε στην Ακαδημία του Βερολίνου. 


Κατά τη διετή διαμονή του στο Βερολίνο έκανε σημαντικές αστρονομικές έρευνες και είχε την ευκαιρία να συνεργασθεί στα μαθηματικά με τον Leonhard Euler (έμενε στο σπίτι του κατά την παραμονή του στο Βερολίνο) και στη φυσική με τον φοιτητή Johan Wilcke που του κίνησε το ενδιαφέρον σε προβλήματα Ηλεκτρισμού. 

Συνεργαζόμενος με τον Johan Wilcke μελέτησε το ορυκτό τουρμαλίνα, που είναι ημιπολύτιμος λίθος, συχνά χρησιμοποιούμενος ως διακοσμητικό υλικό και διαπίστωσε ότι η τουρμαλίνα έχει  πιεζοηλεκτρικές ιδιότητες που σημαίνει ότι μπορεί να δημιουργήσει ηλεκτρικό φορτίο, όταν της εφαρμοστεί μηχανική καταπόνηση. Ο Aepinus, διαπιστώνοντας ότι οι ηλεκτρικές ιδιότητες της τουρμαλίνας έμοιαζαν με εκείνες ενός μαγνήτη, άρχισε να πιστεύει ότι τα ηλεκτρικά και μαγνητικά φαινόμενα είχαν σχέση μεταξύ τους.


Σελίδα με σχέδια και γραφικές παραστάσεις από το έργο
 του Aepinus "Tentamen theoriae electricitatis et magnetismi".

Το 1757 πήρε την έδρα της Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης, όπου εργάστηκε μέχρι την αποχώρησή του το 1798.
Ως αποτέλεσμα των ερευνών που είχε ξεκινήσει στο Βερολίνο, το 1759 έγραψε το σημαντικότερο έργο του "Tentamen theoriae electricitatis et magnetismi" ("Μια απόπειρα στη θεωρία του ηλεκτρισμού και του μαγνητισμού") και ήταν το πρώτο έργο με εφαρμογή μαθηματικών στη μελέτη της θεωρίας του ηλεκτρισμού και του μαγνητισμού. 
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η μαθηματική αντιμετώπιση του ηλεκτρισμού σ' αυτό το έργο ήταν ανάλογη του νόμου για την βαρύτητα του Newton (π.χ. ότι οι ελκτικές και απωστικές δυνάμεις μεταξύ των φορτίων δρουν σε απόσταση και μειώνονται ανάλογα με το αντίστροφο του τετραγώνου της απόστασης μεταξύ των φορτισμένων σωμάτων). Ο νόμος του Coulomb (Κουλόμπ) διατυπώθηκε πολύ αργότερα.
Όπως έγραψε ο John L. Heilbron στο Dictionary of Scientific Biography (Λεξικό Επιστημονικής Βιογραφίας) το βιβλίο αυτό "... είναι ένα από τα πιο πρωτότυπα και σημαντικά βιβλία στην ιστορία του ηλεκτρισμού".
Το 1761 ο Aepinus δημοσίευσε διατριβή με τίτλο "De Distributione Caloris per Tellurem" ("Σχετικά με την Κατανομή της Θερμότητας στη Γη"). 
Έγραψε πολλά άρθρα για θέματα αστρονομίας, μηχανικής, οπτικής και καθαρών μαθηματικών σε περιοδικά που εξέδιδαν οι επιστημονικές ενώσεις της Αγ. Πετρούπολης και του Βερολίνου.


Σχέδιο του 1882 για τον πυκνωτή του Aepinus
(Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Σεβίλης).

Ο Aepinus και ο Henry Cavendish διατύπωσαν θεωρίες για τον Ηλεκτρισμό, που ουσιαστικά ήταν ίδιες, χωρίς να υπάρχει κάποια επικοινωνία μεταξύ αυτών των δύο επιστημόνων. Ωστόσο, ο Aepinus δημοσίευσε τη θεωρία του περίπου δέκα χρόνια πριν από αυτήν του Cavendish. 
Ακολουθώντας και βελτιώνοντας τις απόψεις του Benjamin Franklin, ο Aepinus πίστευε ότι μόνον ένα ηλεκτρικό (και ένα μαγνητικό) "ρευστό" υπάρχει κανονικά σε όλα τα υλικά σώματα και η περίσσεια ή το έλλειμμα αυτού του ρευστού εκδηλώνεται με την μορφή του θετικά ή αρνητικά φορτισμένου σώματος.  

Το 1761 ο Aepinus εκλέχτηκε ως ξένο μέλος της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας Επιστημών. 
Το 1764 διορίστηκε επικεφαλής της κρυπτογραφικής υπηρεσίας της Ρωσίας και κατείχε αυτή τη θέση για 33 χρόνια, μέχρι το 1797.

Παρά το γεγονός ότι έχαιρε εκτίμησης από την τσαρίνα Αικατερίνη Β' (του ανέθεσε την εκπαίδευση του γιου της Παύλου Α'), ο Ρώσος επιστήμονας Μιχαήλ Λομονόσοφ  απέρριπτε τις θεωρίες του Aepinus. 
Με την καθοδήγηση του Aepinus, η Αικατερίνη Β' προσπάθησε να ιδρύσει κανονικά σχολεία σε όλη την Ρωσική αυτοκρατορία, όμως δίχως επιτυχία.

Ο τάφος του Franz Aepinus στο κοιμητήριο Raadi.

Ο Aepinus με πειράματα που έκανε οδηγήθηκε στο σχεδιασμό ενός πυκνωτή παράλληλων πλακών, μια συσκευή που χρησιμοποιείται για την αποθήκευση ενέργειας. Άλλο επίτευγμά του ήταν η βελτίωση του μικροσκοπίου.

Πέθανε στο Dorpat της Ρωσίας, (σήμερα ονομάζεται Tartu και ανήκει στην Εσθονία) όπου είχε αποσυρθεί μετά την αποχώρησή του από το πανεπιστήμιο, στις 10 Αυγούστου 1802, σε ηλικία 78 ετών. Θάφτηκε στο Κοιμητήριο Raadi
Στις 22 Ιανουαρίου 2009 ένας σεληνιακός κρατήρας ονομάστηκε Aepinus προς τιμή του.

Πηγή: Today in Science HistoryWIKIPEDIA

Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου 2018

Σαν σήμερα ... 1882, γεννήθηκε ο Γερμανός φυσικός Max Born.



Max Born

Σαν σήμερα, στις 11 Δεκεμβρίου 1882, γεννήθηκε στο Breslau της Σιλεσίας (τώρα  Wrocław, Πολωνία) ο Max Born (Μαξ Μπορν) που συνέβαλε στη θεμελίωση της Κβαντομηχανικής.  
Ο Born  προερχόταν από οικογένεια που ήταν σε καλή οικονομική κατάσταση. Ο πατέρας του, Gustav Born, ήταν καθηγητής ανατομίας και εμβρυολογίας στο Πανεπιστήμιο του Breslau και η μητέρα του, Margarete, που την έχασε όταν ήταν 4 μόλις ετών, προερχόταν από οικογένεια βιομηχάνων.


(από αριστ.) Max Reich, Max Born, James Franck και Robert Pohl.

Αποφοίτησε από το Γυμνάσιο König Wilhelm του Breslau και το 1901 ξεκίνησε τις σπουδές του στη Φυσική και τα Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο της πόλης του. Λόγω του γερμανικού συστήματος που επέτρεπε στους φοιτητές να κινούνται εύκολα από το ένα πανεπιστήμιο στο άλλο, τον επόμενο χρόνο βρέθηκε στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης  και το 1904 σε αυτό της Ζυρίχης
Τον Ιούλιο 1906 πήρε το διδακτορικό του στα μαθηματικά με άριστα από το Πανεπιστήμιο του Göttingen, έχοντας ως επιβλέποντα καθηγητή τον Carl Runge και εξεταστές τους  Woldemar Voigt και Karl Schwarzschild


Ο Max Born (αρισ.) με τον Neils Bohr (δεξ.).

Το 1907 έγινε δεκτός με υποτροφία στο Πανεπιστήμιο του Cambridge κι εκεί στο  Εργαστήριο Κάβεντις, με την επίβλεψη των J. J. Thomson και Joseph Larmor μελέτησε Φυσική για ένα εξάμηνο. 

Επιστρέφοντας στη Γερμανία, εγκαταστάθηκε στη γενέτειρά του και εργάστηκε για την υφηγεσία του κοντά στους φυσικούς Otto Lummer και Ernst Pringsheim. Στη συνέχεια επέστρεψε στο Πανεπιστήμιο του Göttingen όπου εργάστηκε ως βοηθός ασχολούμενος με τη θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν.

Στις 2 Αυγούστου 1913 παντρεύτηκε την Hedwig Ehrenberg που ήταν κόρη καθηγητή της Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας. Ο γάμος του τον οδήγησε στην βάφτισή του σε Χριστιανό Λουθηρανό (ήταν Εβραίος).  Από τον γάμο τους απέκτησαν τρία παιδιά: την Irene (1914), την Margarethe ("Gritli") (1915) και τον Gustav (1921). Κόρη της Ιρέν ήταν η ηθοποιός και χορεύτρια Ολίβια Νιούτον Τζον

Η αφρόκρεμα της διανόησης της Φυσικής στην 5η Διεθνή Διάσκεψη 
Solvay για "Ηλεκτρόνια και Φωτόνια", τον Οκτώβριο 1927.
Ο Born διακρίνεται καθιστός στη δεύτερη σειρά, δεύτερος 
από δεξιά, δίπλα στον Niels Bohr που είναι στην άκρη δεξιά.

Το 1915 πήρε θέση στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου ως βοηθός του Max Planck, αλλά λόγω του Α' Παγκοσμίου πολέμου αναγκάστηκε να καταταγεί στο Γερμανικό στρατό. Κατά τη διάρκεια του πολέμου συνέχισε τις επιστημονικές του αναζητήσεις και εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο "Dynamik der Kristallgitter" ("Δυναμική των κρυσταλλικών πλεγμάτων"), όπου συνόψιζε αποτελέσματα ερευνών που είχε ξεκινήσει από το Göttingen.

Μετά τον πόλεμο, το 1919, έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Frankfurt am Main, όπου συνεργάστηκε εργαστηριακά με τον Otto Stern
Το 1921 διορίστηκε καθηγητής στο Göttingen και παρέμεινε εκεί για 12 συνεχή χρόνια, εκτός από μια μικρή διακοπή το 1925, όταν ταξίδεψε στις ΗΠΑ. Σ' αυτό το διάστημα δημιούργησε το πιο σημαντικό κομμάτι της δουλειάς του. Δημοσίευσε μια αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου του για τους κρυστάλλους, συνέχισε την έρευνα για τους κρυστάλλους με τους φοιτητές του κι έκανε μια σειρά μελετών σχετικά με την κβαντική θεωρία. Την ίδια περίοδο είχε την ευκαιρία να συνεργαστεί με νέους επιστήμονες που αργότερα θα γίνονταν διάσημοι (Pauli, Heisenberg, Jordan, Fermi, Dirac, Hund, Hylleraas, Weisskopf, Oppenheimer, Joseph Mayer, Maria Goeppert-Mayer).

Ο Max Born (αρισ.) αστεϊζόμενος τραβά το αυτί 
του αρκετά νεώτερού του Wolfgang Pauli.

Το 1926, έχοντας φοιτητή τον Βέρνερ Χάιζενμπεργκ που είχε διατυπώσει τις αρχές μιας νέας κβαντικής θεωρίας, συνεργάστηκε μαζί του για την ανάπτυξη της μαθηματικής διατύπωσης που θα περιέγραφε επαρκώς αυτή τη θεωρία. 

Το 1933, όταν το ναζιστικό κόμμα ήρθε στην εξουσία στη Γερμανία, ο Born υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει το πανεπιστήμιο επειδή ήταν εβραίος. Μετά από αυτό, διαφεύγοντας από τους Ναζί, μετέβη στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, όπου έγινε λέκτορας. 
Κατά τη διάρκεια του χειμώνα 1935-36, ο Born πέρασε 6 μήνες στην Bangalore, στο  Indian Institute of Science (Ινδικό Ινστιτούτο της Επιστήμης), εργαζόμενος κοντά στον C.V. Raman και τους φοιτητές του.

Το 1936 διορίστηκε καθηγητής στην έδρα Φυσικής Φιλοσοφίας Tait στο Πανεπιστήμιο του  Εδιμβούργου στη Σκωτία, όπου εργάστηκε μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1953. 
Τον επόμενο χρόνο μετακόμισε στο Bad Pyrmont, μια μικρή γερμανική λουτρόπολη κοντά στο Göttingen.

(από αρισ.) Friedrich HundWerner Heisenberg και Max Born.

Τον ίδιο χρόνο (1954) μοιράστηκε το βραβείο Νόμπελ Φυσικής με τον Walther Bothe "για  τη θεμελιώδη έρευνά του στην κβαντική μηχανική και ιδιαίτερα για τη στατιστική ερμηνεία της κυματομορφής". 

Έχοντας επηρεαστεί βαθιά από τη ρίψη της ατομικής βόμβας, μιλούσε δημόσια για τους κινδύνους των πυρηνικών όπλων και είχε υπογράψει τη διακήρυξη "Göttingen Eighteen" ("Οι 18 του Γκέτινγκεν"), ένα μανιφέστο 18 επιφανών Γερμανών επιστημόνων που διαμαρτύρονταν για την πιθανότητα, η τότε Δυτική Γερμανία να εξοπλιστεί με πυρηνικά όπλα.


Ο Max Born δεξιά μετά την απονομή των βραβείων Νόμπελ 1954.

Ο Max Born πέθανε στο Göttingen της Γερμανίας στις 5 Ιανουαρίου 1970, σε ηλικία 88 ετών. Θάφτηκε στο ιστορικό κοιμητήριο Stadtfriedhof, δίπλα σε άλλες μεγάλες μορφές της επιστήμης.

Σήμερα στη Γερμανία υπάρχει το Ινστιτούτο Max Born και δίνεται το Βραβείο Max Born από την Οπτική Ένωση (Optical Society).
Τιμήθηκε από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα με πλήθος βραβείων. Ο Born συνέγραψε αρκετά ημι-εκλαϊκευμένα βιβλία και πανεπιστημιακά συγγράμματα-μονογραφίες. Τα έργα του για την ατομική φυσική και την οπτική θεωρούνται κλασικά στους τομείς τους και εκδίδονται ακόμα.


Το doodle που αφιέρωσε η Google στον Max Born το 2017,
για τα 135 χρόνια από τη γέννησή του.


  • Μια δημοσίευση από το physicsgg: "O Max Born και η στατιστική ερμηνεία της κυματοσυνάρτησης".

Δευτέρα, 10 Δεκεμβρίου 2018

Σαν σήμερα ... 1901, γίνεται η τελετή για την 1η απονομή των βραβείων Νόμπελ.


Η πρώτη τελετή απονομής των βραβείων Νόμπελ στη Βασιλική 
Ακαδημία Μουσικής στη Στοκχόλμη. Στο μέσον διακρίνεται ο
Röntgen τη στιγμή που παραλαμβάνει το βραβείο για τη Φυσική.

Σαν σήμερα, στις 10 Δεκεμβρίου 1901, έγινε στη Στοκχόλμη η τελετή απονομής των πρώτων βραβείων Νόμπελ για τη Φυσική, τη Χημεία, την Ιατρική και τη Λογοτεχνία.
Ας πάμε όμως λίγο πίσω στο χρόνο, για να δούμε πώς προέκυψε αυτό το τόσο γνωστό πλέον και ιδιαίτερα τιμητικό, μα και προσοδοφόρο, βραβείο.

Ο Alfred Nobel (Άλφρεντ Νόμπελ) ήταν Σουηδός χημικός, μηχανικός και βιομήχανος που απέκτησε τεράστια περιουσία ασχολούμενος με τη βιομηχανική παραγωγή εκρηκτικών υλών. Τελειοποίησε τον τρόπο παρασκευής της νιτρογλυκερίνης και πέτυχε την παρασκευή δυναμίτιδας με πυριτική γη
Το 1875, έχοντας εγκατασταθεί πλέον στο Παρίσι από το 1873,  εφηύρε την νεοδυναμίτιδα ή ζελατοδυναμίτιδα και το 1887 την πολεμική άκαπνη πυρίτιδα (ballistite-βαλλιστίτιδα). Το 1889 πούλησε την εφεύρεση της βαλλιστίτιδας στην ιταλική κυβέρνηση, ενέργεια που χαρακτηρίστηκε από τη Γαλλική κυβέρνηση ως «τεράστια προδοσία ενάντια στη Γαλλία». Το γεγονός αυτό τον ανάγκασε να φύγει από το Παρίσι το 1891 για να εγκατασταθεί στο Σαν Ρέμο της Ιταλίας.  

Πορτραίτο του Άλφρεντ Νόμπελ.
Έργο του 1915 από τον Emil Österman.
(Βρίσκεται στο Ίδρυμα Nobel στη Στοκχόλμη)
 

Στις 27 Νοεμβρίου 1895, ο Άλφρεντ Νόμπελ, έχοντας ήδη αρρωστήσει και υποφέροντας από στηθάγχη, βρέθηκε στη Σουηδό-Νορβηγική Λέσχη στο Παρίσι όπου υπέγραψε την τελευταία του επιθυμία και διαθήκη που φυλάχτηκε σε τράπεζα της Στοκχόλμης. Το άνοιγμα της διαθήκης, μετά το θάνατο του Nobel το 1896, έκρυβε μια πολύ μεγάλη έκπληξη για την οικογένειά του, τους φίλους του και το ευρύτερο κοινό. Μετά τους φόρους και τις δωρεές προς ιδιώτες, το 94% της περιουσίας του προσφερόταν για να στηρίξει το θεσμό των 5 βραβείων Νόμπελ. Το ποσό αυτό ανερχόταν σε 31,587,202 σουηδικές κορόνες (ή περίπου £1,7 εκατομμύρια της εποχής). Τον Δεκέμβριο 2016, το κεφάλαιο άξιζε περίπου 4,24 δις σουηδικές κορόνες (502 εκατομμύρια $ ή 427 εκατομμύρια €)!
Το 2016, το Ίδρυμα Νόμπελ αποφάσισε κάθε βραβείο Νόμπελ να συνοδεύεται από ένα ποσό περίπου 8 εκατομμύρια σουηδικές κορόνες (ή $ 923,000).
Το μεγαλύτερο ποσό, περίπου 11,8 εκατομμύρια σουηδικές κορόνες σε κάθε νικητή, είχε δοθεί το 2001, με αφορμή την εκατονταετηρίδα του βραβείου.   

Μόνον υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε για τους λόγους που ώθησαν τον Νόμπελ να προχωρήσει σε μια τόσο γενναιόδωρη απόφαση, αφού στους μήνες που ακολούθησαν μέχρι το θάνατό του, δεν είναι γνωστή κάποια αναφορά του σ’ αυτή την επιθυμία του. 

Είναι πιθανόν να τον επηρέασε η διακεκριμένη Αυστριακή ειρηνίστρια Bertha von Suttner  (Νόμπελ Ειρήνης 1905) με την οποία συνδεόταν με μακρόχρονη φιλία.

Η πρώτη σελίδα της χειρόγραφης διαθήκης 
του Άλφρεντ Νόμπελ με την υπογραφή του. 

Όμως, ο πιο πιθανός λόγος να συνδέεται μ’ ένα δημοσίευμα της παρισινής εφημερίδας "Idiotie Quotidienne" ("Καθημερινή ιδεολογία") το 1888 με αφορμή το θάνατο του αδελφού του Ludvig στις Κάννες, όπου βρισκόταν για διακοπές. Τότε, η εφημερίδα μάλλον μπερδεύοντας τα δύο αδέλφια και νομίζοντας ότι αυτός που πέθανε ήταν ο Άλφρεντ (κατ’ άλλους, πιθανόν το δημοσίευμα να ήταν ειρωνικό) έγραψε επικήδειο με τίτλο: «Le marchand de la mort est mort» («Ο έμπορος του θανάτου είναι νεκρός»). Και συνέχισε γράφοντας: «Ο δρ. Άλφρεντ Νόμπελ, που έγινε πλούσιος βρίσκοντας τρόπους να σκοτώνει όλο και περισσότερους ανθρώπους γρηγορότερα από κάθε άλλη φορά, πέθανε χθες».  
Αυτό που είδε τυπωμένο ο Άλφρεντ Νόμπελ δεν του άρεσε καθόλου κι έτσι, μπορεί να καθιέρωσε τα βραβεία για την υστεροφημία του. Αξίζει ν' αναφέρουμε ότι αρκετά χρόνια πριν, στις 3 Σεπτεμβρίου 1864, μια έκρηξη σ΄ ένα εργοστάσιο της επιχείρησης στο Heleneborg της Στοκχόλμης, σκότωσε 5 άτομα μεταξύ των οποίων ήταν και ο Emil, μικρότερος αδελφός του Άλφρεντ.   

Ας έρθουμε λοιπόν τώρα και στο κυρίως θέμα μας: τι συνέβη το βράδυ της 10ης Δεκεμβρίου 1901 στην αίθουσα της Royal Swedish Academy of Music (Σουηδική Βασιλική Ακαδημία Μουσικής) στη Στοκχόλμη;
Νομίζω ότι ο πλέον αξιόπιστος μάρτυρας μπορεί να είναι ένα πρόσωπο που βρισκόταν στην αίθουσα απονομής των βραβείων εκείνη τη βραδιά. Ας αφήσουμε λοιπόν τον Folke Henschen, 20χρονο φοιτητή τότε της Ιατρικής, να μας περιγράψει όσα συνέβησαν σ’ εκείνη την τελετή.


Ο Folke Henschen.

«Μετά από μακριά και παρατεταμένη διαπραγμάτευση, εν μέρει με τη γαλλική κυβέρνηση (η οποία επεδίωξε να επιβάλει ένα πολύ μεγάλο φόρο στο ακίνητο του Νόμπελ) και εν μέρει με την οικογένεια Νόμπελ, η πρώτη απονομή των πέντε βραβείων Νόμπελ θα μπορούσε τελικά να πραγματοποιηθεί στις 10 Δεκεμβρίου 1901. Tέσσερα από αυτά δόθηκαν στη Στοκχόλμη και ένα, το Βραβείο Ειρήνης, στην Christiania, όπως ονομαζόταν τότε το Όσλο
Είχαν πλέον περάσει πέντε χρόνια από το θάνατο του Άλφρεντ Νόμπελ στο Σαν Ρέμο, στις 10 Δεκεμβρίου 1896.
Στις ημέρες που προηγήθηκαν της απονομής των βραβείων, υπήρχε κάποια ένταση στην ατμόσφαιρα. Τα ονόματα των βραβευθέντων με Νόμπελ κρατήθηκαν μυστικά, δεν ήταν όπως τώρα που ανακοινώνονται κάποιους μήνες νωρίτερα.  Όταν έγινε γνωστό ότι τρεις διακεκριμένοι γερμανόφωνοι κύριοι έφθασαν με το τρένο από το νότο και μεταφέρθηκαν στο Grand Hotel, ήταν σαφές ότι πρέπει να είναι οι βραβευθέντες με Νόμπελ. Η κυκλοφορία των ειδήσεων τότε δεν ήταν τόσο εύκολη όσο σήμερα.
Τα βραβεία Νόμπελ παρουσιάστηκαν στη μεγάλη αίθουσα της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας Μουσικής στο Nybroviken. Η ανεπιτήδευτη, μάλλον βαρετή, αίθουσα ήταν πλούσια διακοσμημένη υπό την επίβλεψη του πολύ ονομαστού βασιλικού αρχιτέκτονα Agi Lindegren


Ως ένας από τους αποκαλούμενους «διακεκριμένοι φοιτητές», φορώντας καπέλο κι ένα πλατύ μπλε - χρυσό μεταξωτό σιρίτι στον αριστερό μου ώμο, είχα μια εξαιρετική θέα σε όλα από τη θέση μου στο θεωρείο, στα δεξιά της εξέδρας. Η μεγάλη εξέδρα, όπου έπαιζε η βασιλική ορχήστρα, ήταν ολόκληρη διακοσμημένη με φυτά και κλωνάρια πεύκου. Στο κέντρο της σκηνής, κάτω από ένα γιγάντιο δάφνινο στεφάνι δεμένο με μπλε και χρυσή κορδέλα, υπήρχε ένας μεγάλος οβελίσκος με μια λευκή προτομή του Άλφρεντ Νόμπελ. Στο μπροστινό μέρος υπήρχε ένα αναλόγιο και τέσσερις ακόμη οβελίσκοι με τις επιγραφές ΦΥΣΙΚΗ, ΧΗΜΕΙΑ, ΙΑΤΡΙΚΗ, ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ. Ακριβώς μπροστά από τη σκηνή υπήρχαν τρεις πολυθρόνες για τους βασιλείς και πίσω από αυτές ήταν ένα ημικύκλιο με καρέκλες για τους νικητές, τους παρουσιαστές και τους συνοδούς. Στο πίσω μέρος του ημικυκλίου υπήρχαν θέσεις για όλους τους διανοούμενους, τους διακεκριμένους αξιωματούχους και τους αξιωματικούς από τη Στοκχόλμη και την υπόλοιπη χώρα.


Η αίθουσα γέμισε σιγά - σιγά με ανθρώπους ντυμένους με εορταστικά ρούχα. Στη συνέχεια, οι τρεις νικητές προσήλθαν και κάθισαν, χωρίς μουσική ή φανφάρες, όπως συμβαίνει τώρα. Πρώτα ήρθε ο μεγαλοπρεπής Γερμανός, Wilhelm Conrad von Röntgen, με την μεγάλη  μαύρη γενειάδα του, μετά  ο χαμογελαστός, ξανθός, καλοξυρισμένος Ολλανδός Jacobus H. van 't Hoff, ακολουθούμενος από τον κομψό Γερμανό Emil Adolf von Behring  που είχε πάρει το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής. Ο τελευταίος που ήρθε ήταν ο Γάλλος υπουργός, ο οποίος έπρεπε να λάβει το βραβείο Νόμπελ στη Λογοτεχνία για τον συμπατριώτη του, τον ποιητή Sully Prudhomme, ο οποίος ήταν άρρωστος. 
Τέλος εισήλθε  η βασιλική οικογένεια: στη μέση, ο πρίγκιπας Gustaf – που αργότερα έγινε ο βασιλιάς Gustaf V – αντικαθιστώντας τον βασιλέα Oscar II που αναγκάστηκε να ταξιδέψει στη Christiania λόγω της απειλής για διάλυση της Σουηδικής - Νορβηγικής ένωσης. Μαζί ήρθαν ο 19χρονος πρίγκιπας Gustaf Adolf (πολύ αργότερα ο Gustaf VI Adolf) και ο πρίγκιπας Eugen. Η διάταξη των καθισμάτων ήταν τέτοια που τα βασιλικά τέκνα κάθισαν με την πλάτη τους στους βραβευθέντες και τους παρουσιαστές του βραβείου Νόμπελ.
Όταν η βασιλική οικογένεια τακτοποιήθηκε στις θέσεις της, η βασιλική ορχήστρα ξεκίνησε τη λαμπρή γιορτή παίζοντας μια εισαγωγή του Ludwig Norman. Στη συνέχεια, ο πρόεδρος του Ιδρύματος Νόμπελ, ο πρώην πρωθυπουργός Erik G. Boström, ανέβηκε στο βήμα και περιέγραψε σε μια μακρά ομιλία  τη ζωή του Άλφρεντ Νόμπελ, τον χαρακτήρα του, τις ανακαλύψεις του και την θερμή επιθυμία του να ωφελήσει την ανθρωπότητα με ετήσια βραβεία από την περιουσία του.

Το εξώφυλλο του καταστατικού του Ιδρύματος 
Νόμπελ, όταν φτιάχτηκε στις 29 Ιουνίου 1900.

Στη συνέχεια, ο ισχυρός μόνιμος γραμματέας της Σουηδικής Ακαδημίας, ο Carl David af Wirsén, ήρθε μπροστά και διάβασε ένα "ποίημα" - ή έτσι γραφόταν στο πρόγραμμα που έχω ακόμα. Θυμάμαι ακόμα τη βαθιά του μεγαλοπρεπή φωνή: «Καμία επιθυμία δεν ήταν καθήκον, καμία προσπάθεια που έκανε δεν κατέβαλλε αυτούς τους σουηδικούς ώμους» - και στο τέλος: «Δύο πράγματα μας κάνουν να αντέχουμε τη μεγάλη ευθύνη: η θέληση του Θανάτου και η τιμή της Μητέρας μας». Στη συνέχεια ακολούθησε ένα κουαρτέτο όρθιων ανδρών που τραγούδησε το παλιό σπουδαίο φοιτητικό τραγούδι: "Open thy gates, thou radiant temple garden of memory" ("Ανοίξτε τις πύλες, τον λαμπρό ναό του κήπου της μνήμης").

Επιτέλους, ξεκίνησε η πραγματική παρουσίαση των βραβείων. Όσον αφορά τα επιστημονικά βραβεία, οι παρουσιάσεις έγιναν από τους εκπροσώπους των δύο Ινστιτούτων που επέλεξαν τους αποδέκτες και όχι από εμπειρογνώμονες στους σχετικούς τομείς, όπως έγινε αργότερα. Έτσι, ο παλιός γενικός διευθυντής του Εθνικού Αρχείου, ο Clas T. Odhner, Πρόεδρος της Ακαδημίας Επιστημών, έδωσε μια περιγραφή για το πώς ο βραβευμένος με Νόμπελ Φυσικής, Röntgen, ανακάλυψε την ακτινοβολία που πήρε το όνομά του και περιέγραψε τις βάσεις για το βραβείο Νόμπελ στη Χημεία, τις ανακαλύψεις του van t' Hoff σχετικά με την ωσμωτική πίεση και τη χημική δυναμική και τα δύο από τα οποία ήταν σίγουρα ξένα σε αυτόν. Αφού ολοκλήρωσε την ομιλία του, κατέβηκε από το βάθρο και κάλεσε τους βραβευθέντες με το βραβείο Νόμπελ να πάρουν θέση εμπρός, για να παραλάβουν το δίπλωμα και το μετάλλιο που συνοδεύει το βραβείο, από το χέρι του Πρίγκιπα.


Στη συνέχεια, ο Πρόεδρος του Karolinska Institutet (Ινστιτούτο Καρολίνσκα), Καθηγητής Karl Mörner, ανέβηκε στο βήμα και περιέγραψε την ανακάλυψη του Behring για τον αντιδιφθεριτικό ορό, οπότε (στη συνέχεια) ο Behring έλαβε το βραβείο του με τον ίδιο τρόπο. Τέλος, ο Wirsén μίλησε για τον Sully Prudhomme και διάβασε μέρος του διάσημου συμβολικού ποιήματος του, «Le vase brisé» («Το σπασμένο βάζο»). «Το βάζο έχει μια ρωγμή, πολύ χαμηλά που είναι αόρατη από τον κόσμο και το φτωχό αγγείο αισθάνεται να εξαπλώνεται, έτσι ώστε το περιεχόμενό του να διαρρέει. Μην την αγγίξετε» ! Ναι, σίγουρα ήταν όμορφο, αλλά ...


Έτσι, η απονομή των βραβείων έληξε. Η βασιλική ορχήστρα έπαιξε ένα μαρς του August Söderman, η βασιλική οικογένεια αποχώρησε και η αίθουσα άδειασε. (Η εκδήλωση) δεν ήταν πολύ μακριά από το Grand Hotel, όπου είχε στηθεί μια γιορτή με όλους τους επώνυμους και στο οποίο είχαμε προσκληθεί και όλοι εμείς οι νεότεροι φοιτητές. Υπήρχαν πολλοί μεζέδες και μια υπέροχη ατμόσφαιρα. Και στις μικρές ώρες, δύο φοιτητές περιέφεραν τον μικρόσωμο van t' Hoff σε μια χρυσή καρέκλα, γύρω από το δωμάτιο.
Κι έτσι, η πρώτη - και θα μπορούσε να πει κανείς ιστορική - τελετή του βραβείου Νόμπελ τελείωσε.


Την επόμενη μέρα, οι γονείς μου υποδέχτηκαν μερικούς από τους επισκέπτες της γιορτής της προηγούμενης βραδιάς, μεταξύ των οποίων ήταν και ο διάσημος μετεωρολόγος, καθηγητής Hugo Hildebrandsson, από την Ουψάλα (που ήταν παντρεμένος με την αδελφή του Wirsén). Γελώντας με το βροντώδες γέλιο του, ο θείος Hugo ανέφερε ότι «οι νεαροί μποέμ» ήταν εξαιρετικά αναστατωμένοι που ο Sully Prudhomme πήρε το βραβείο Νόμπελ στη λογοτεχνία και σκόπευαν να στείλουν επιστολή διαμαρτυρίας στον Leo Tolstoy. Και ποιοι ήταν αυτοί οι «νεαροί μποέμ»; Ναι, ήταν ο Verner von Heidenstam, ο Oscar Levertin, ο Per Hallström, η Ellen Key και πιθανώς ο August Strindberg. Δηλαδή, η γενιά που τώρα ονομάζεται "κλασικιστές της δεκαετίας του '90 (εννοεί του 1890)".

Η απονομή βραβείων στην επιστήμη είναι πολύ δύσκολη, καθώς γνωρίζω από τη δική μου εμπειρία εδώ και αρκετά χρόνια που προεδρεύω της Ιατρικής Επιτροπής Νόμπελ. Αλλά για να απονέμεται κάθε χρόνο ένα διεθνές βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας που να μπορεί να κερδίσει την αποδοχή απ’ όλα τα μέρη και απ’ όλα τα λογοτεχνικά γούστα είναι κάτι που μοιάζει με το αδύνατο!»



Η διήγηση αυτή έγινε στο ραδιόφωνο από τον Folke Henschen στις 10 Δεκεμβρίου 1975, με την ευκαιρία της 75ης επετείου της απονομής των βραβείων Νόμπελ. Το 1901 ο Henschen ήταν φοιτητής της Ιατρικής και αργότερα έγινε καθηγητής παθολογοανατομίας στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα και πρόεδρος της Επιτροπής για την επιλογή του βραβείου Νόμπελ Ιατρικής (1942-46).

Στην αρχή της διήγησής του ο Henschen αναφέρεται σε "παρατεταμένη διαπραγμάτευση με τη γαλλική κυβέρνηση". Η διαπραγμάτευση αφορούσε ένα πολύ μεγάλο ακίνητο που είχε αγοράσει ο Νόμπελ στο Παρίσι στην Avenue Malakoff (Λεωφόρος Μαλακόφ - αργότερα Avenue Raymond Poincaré) και το χρησιμοποιούσε για κατοικία την περίοδο παραμονής του στο Παρίσι και εργαστήριο την πρώτη περίοδο. Η Γαλλική Πολιτεία δεν είχε ξεχάσει την παλιά διένεξη που είχε με τον Νόμπελ και δημιούργησε πολλά εμπόδια στην ολοκλήρωση της συμφωνίας.
















Από το 1901 έως το 1925 η τελετή απονομής των βραβείων Νόμπελ γινόταν στην παλιά Βασιλική Ακαδημία Μουσικής. Από το 1926 και μετά, πραγματοποιείται στο Μέγαρο Μουσικής της Στοκχόλμης, με λίγες εξαιρέσεις.
Η γιορτή που ακολουθεί μετά την απονομή γινόταν στο Grand Hotel από το 1901 έως το 1929 και μετά στο Δημαρχείο της Στοκχόλμης.


Το Νόμπελ Ειρήνης απονέμεται από τη Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ στα πλαίσια της οποίας λειτουργεί το Νορβηγικό Ινστιτούτο Νόμπελ. 
To 1o βραβείο Νόμπελ για την Ειρήνη μοιράστηκαν ο Henry Dunant, ιδρυτής του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, με τον Frédéric Passy, ένα ηγετικό στέλεχος του διεθνούς ειρηνιστικού κινήματος εκείνης της εποχής. 
Η απονομή του βραβείου έγινε στο Νορβηγικό Κοινοβούλιο, στις 10 π.μ. της 10ης Δεκεμβρίου 1901. Η τελετή κράτησε μόλις 15 λεπτά και ξεκίνησε με ομιλία του Carl Christian Bemer, προέδρου του κοινοβουλίου.

Το μετάλλιο της σουηδικής τράπεζας Sveriges Riksbank για τις Οικονομικές Επιστήμες στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ, πλέον θεωρείται ως βραβείο Νόμπελ. Αποφασίστηκε το 1968 και ξεκίνησε να δίνεται το 1969 με την αιγίδα της Επιτροπής Βραβείων Νόμπελ.

Οι ομιλίες των Emil Behring (12/12/1901) και Jacobus van 't Hoff (13/12/1901) στις εκδηλώσεις με αφορμή την απονομή των βραβείων Νόμπελ.
Οι Wilhelm Röntgen, Sully Prudhomme (απουσίαζε), Henry Dunant και Frédéric Passy δεν έδωσαν ομιλία.

Η τελετή απονομής των βραβείων το 2017.











Γιατί όμως η τελετή για το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης γίνεται στο Όσλο της Νορβηγίας και όχι στη Στοκχόλμη και το βραβείο αποφασίζεται από πενταμελή επιτροπή που έχει οριστεί από το Νορβηγικό Κοινοβούλιο; 

Πρώτα απ' όλα αυτό προβλέπεται από την διαθήκη, αφού αποτελούσε επιθυμία του Άλφρεντ Νόμπελ. Ποτέ ο ίδιος ο Νόμπελ δεν εξήγησε γι' αυτή την ιδιαίτερη προτίμησή του. Μόνον εικασίες μπορούν να γίνουν. 

Ένας ισχυρισμός αναφέρεται στον θαυμασμό που έτρεφε ο Νόμπελ για τον Νορβηγό πατριώτη και διακεκριμένο συγγραφέα Bjornstjerne Bjornson.
Ένας άλλος έχει να κάνει με την εκτίμηση που έτρεφε για το Storting (το Νορβηγικό Κοινοβούλιο), ανώτερο νομοθετικό σώμα της Νορβηγίας, που ήταν το πρώτο εθνικό κοινοβούλιο που ψήφισε για την ενίσχυση του διεθνούς ειρηνιστικού κινήματος. Και βέβαια έχουν διατυπωθεί και άλλες υποθέσεις.   

Ας δούμε και κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της απονομής των βραβείων Νόμπελ όλα αυτά τα χρόνια.

  • Από το 1901 μέχρι το 2018 έχουν δοθεί 590 βραβεία Νόμπελ σε 904 διαφορετικά πρόσωπα και 24 διαφορετικούς Οργανισμούς. Βέβαια, 4 πρόσωπα (J. BardeenM. CurieL. Pauling, F. Sanger) και 2 Οργανισμοί (Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού - ICRC, Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες - UNHCR) έχουν πάρει δύο ή τρεις φορές το βραβείο.    
  • Από το σύνολο των βραβευθέντων 52 πρόσωπα ήταν γυναίκες.
  • Δύο πρόσωπα, ο Jean-Paul Sartre (1964, Λογοτεχνία) και ο Le Duc Tho (1973, Ειρήνη) αρνήθηκαν να δεχτούν το βραβείο που τους απονεμήθηκε.

Δείτε περισσότερα χαρακτηριστικά γεγονότα από την ιστορία των βραβείων στην ιστοσελίδα Nobel Prize Facts.

Donna Strickland και Gérard Mourou στις 8 Δεκεμβρίου 2018,
όταν έδωσαν τις επίσημες ομιλίες τους για την βράβευσή τους
με το Νόμπελ Φυσικής. Δεξιά είναι η Olga Botner, μέλος της
Σουηδικής Βασιλικής Ακαδημίας Επιστημών.

Ένα βίντεο για τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ.

Τα βραβεία Νόμπελ 2018 σε όλες τις κατηγορίες.

Η επίσημη ιστοσελίδα των βραβείων Νόμπελ στο Facebook.

Κυριακή, 9 Δεκεμβρίου 2018

Μαθήματα ΦΥΣΙΚΗΣ Α' και Β' τάξεων του ΛΥΚΕΙΟΥ, σε pptx.















Συνεχίζω παρουσιάζοντας 2 ακόμη αναρτήσεις pptx, ακολουθώντας τη σειρά διδασκαλίας που προβλέπεται από το αναλυτικό πρόγραμμα. 
Οι αναρτήσεις αφορούν μαθήματα Φυσικής της Α' Λυκείου και της Β' Λυκείου Γενικής Παιδείας και εμφανίζονται "ξανακοιταγμένες".

Σε κάθε ανάρτηση υπάρχει παρουσίαση της θεωρίας μέσα από ένα συνδυασμό κειμένου, εικόνων και υπερσυνδέσεων. Όποια λέξη ή φράση εμφανίζεται υπογραμμισμένη σε μια διαφάνεια, σημαίνει πως έχει υπερσύνδεση. 
Παρακάτω δίνω ορισμένες οδηγίες για την καλύτερη λειτουργία και χρήση των διαφανειών μιας παρουσίασης pptx. Αυτό θα γίνεται σε κάθε παρόμοια ανάρτηση.

Όταν το pptx είναι σε κατάσταση προβολής, βάζοντας το δείκτη του ποντικιού στην υπογραμμισμένη λέξη ή φράση, εμφανίζεται το "χεράκι", οπότε κάνοντας αριστερό κλικ εκεί, οδηγείστε συνήθως σε μια προσομοίωση ή βίντεο που έχει σχέση κι εξυπηρετεί την καλύτερη κατανόηση του συγκεκριμένου μαθήματος. Γι' αυτή τη διαδικασία χρειάζεται να υπάρχει σύνδεση με το διαδίκτυο.

Μετά την ανάπτυξη της θεωρίας, δίνονται διαδικτυακές διευθύνσεις-παραπομπές, όπου μπορείτε να βρείτε επιπλέον χρήσιμο εκπαιδευτικό υλικό προερχόμενο από συναδέλφους και εκπαιδευτικά ιδρύματα.
Στη συνέχεια μπορείτε να βρείτε ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής (που έχω δημιουργήσει)  με το πρόγραμμα Hot Potatoes, αλλά και άλλο υλικό.
Στις τελευταίες διαφάνειες κάθε ανάρτησης θα υπάρχουν ερωτήσεις (διαφόρων τύπων) και ασκήσεις σχετικές με το θέμα της ανάρτησης. Οι ερωτήσεις και οι ασκήσεις θα προέρχονται από το σχολικό βιβλίο, αλλά και εκτός αυτού, από διάφορες πηγές.  

Οι αναρτήσεις pptx μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα από κάθε συνάδελφο, αρκεί να έχει κατεβάσει στον υπολογιστή του κάποιο πρόγραμμα που υποστηρίζει το powerpoint (Office ή κάτι άλλο). 
Για την παρουσίαση κάθε διαφάνειας έχω επιλέξει κάποιο χρονισμό. Γι' αυτό ο (η) χρήστης του υλικού καλό θα ήταν να έχει μελετήσει με προσοχή τον τρόπο που το κείμενο και οι εικόνες αλληλοδιαδέχονται, πριν το χρησιμοποιήσει. 

Οι αναρτήσεις δεν είναι κωδικοποιημένες, για να μπορεί ο (η) συνάδελφος να επιφέρει αλλαγές που κρίνει ότι βελτιώνουν την εκπαιδευτική προσέγγιση του θέματος. Η αναφορά από τον (την) χρήστη, του ονόματός μου ως δημιουργού της παρουσίασης, θα με τιμούσε ιδιαίτερα! 
Εννοείται, ότι η χρήση κάθε ανάρτησης pptx δεν αφορά την εμπορική εκμετάλλευσή της. 

Μέχρι το τέλος της σχολικής χρονιάς (καλά να είμαστε!), θ' ακολουθήσω μια παρόμοια διαδικασία για την ανάρτηση των υπολοίπων κεφαλαίων Φυσικής, όλων των τάξεων του Λυκείου. 

Α' Λυκείου:  1ος και 2ος Νόμοι του Newton  (75 διαφάνειες)   ΕΔΩ.

Β' Λυκείου Γενικής Παιδείας:  Ηλεκτρικές Πηγές - Ηλεκτρικό Ρεύμα   (33 διαφάνειες)  ΕΔΩ.

Καλή συνέχεια στις προσπάθειές σας.