Σαν σήμερα ... 1873, γεννήθηκε ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή.

Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή

Σαν σήμερα, στις 13 Σεπτεμβρίου 1873, γεννήθηκε στο Βερολίνο ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή (Konstantin Carathéodory). Ήταν μαθηματικός ελληνικής καταγωγής, που οι εργασίες του στα Μαθηματικά, τη Φυσική και την Αρχαιολογία έχουν αναγνωριστεί σε παγκόσμιο επίπεδο.

Την περίοδο 1874-75 η οικογένεια Καραθεοδωρή έζησε στην Κωνσταντινούπολη και το 1875 μετακόμισε στις Βρυξέλλες, όπου ο πατέρας του Στέφανος τοποθετήθηκε πρέσβης της Υψηλής Πύλης. Είχε ως μητρική γλώσσα τα ελληνικά και τα φλαμανδικά και πριν ακόμη μπει στην εφηβεία μιλούσε τουρκικά και γερμανικά. 

Σε ηλικία 6 ετών κι ενώ βρίσκονταν στις Κάννες, έχασε τη μητέρα του Δέσποινα (Πετροκόκκινου) από πνευμονία και ανατράφηκε από τη γιαγιά του.

1896, με τον πατέρα του Στέφανο.

Από το 1883 έως το 1885 φοίτησε σε σχολεία της Ιταλικής Ριβιέρας και του Σαν Ρέμο. Ένα χρόνο φοίτησε σε γυμνάσιο των Βρυξελλών, όπου στο μάθημα της Γεωμετρίας αισθάνθηκε την αγάπη και την κλίση που είχε για τα Μαθηματικά. Το 1886 γράφτηκε στο γυμνάσιο  Ατενέ Ρουαγιάλ των Βρυξελλών (στην περιοχή Ixelles), από όπου αποφοίτησε το 1891. 

Από τον Οκτώβριο 1891 έως τον Μάιο 1895, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στη  Στρατιωτική Σχολή του Βελγίου στις Βρυξέλλες. Με την αποφοίτησή του, το 1895, αποδέχτηκε την πρόσκληση του θείου του, Αλέξανδρου Στεφάνου Καραθεοδωρή, ο οποίος ήταν γενικός διοικητής της Κρήτης και τον επισκέφθηκε στα Χανιά. Εκεί γνωρίστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. 
Το 1898 πήγε στην Αίγυπτο, για να εργαστεί ως μηχανικός στην βρετανική εταιρεία που κατασκεύαζε το φράγμα στο Ασουάν. Στην Αίγυπτο έμεινε μέχρι το 1900 και συνέχισε να μελετά μαθηματικά συγγράμματα, ενώ έκανε και μετρήσεις στην κεντρική είσοδο της πυραμίδας του Χέοπα, τις οποίες και δημοσίευσε το 1901. Την ίδια χρονιά δημοσίευσε ένα βιβλίο για την Αίγυπτο το οποίο περιείχε πληροφορίες για την ιστορία και τη γεωγραφία της χώρας.

Ο Καραθεοδωρή στη Στρατιωτική Σχολή του Βελγίου.

Στην Αίγυπτο, ο Καραθεοδωρή κατάλαβε πόσο μεγάλη γοητεία και επιρροή ασκούσαν πάνω του τα Μαθηματικά και συνειδητοποίησε πως η δουλειά του μηχανικού δεν ήταν εκείνη που αναζητούσε το ανήσυχο πνεύμα του. 
Έτσι το Μάιο του 1900, ο 27χρονος πια Καραθεοδωρή, προς μεγάλη έκπληξη των δικών του, αποφάσισε να εγκαταλείψει το επάγγελμα του μηχανικού και να πάει στην Γερμανία να σπουδάσει Μαθηματικά. Για δύο χρόνια παρακολούθησε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου.

Στο Βερολίνο ο Καραθεοδωρή είχε την τύχη να παρακολουθήσει μαθήματα από μεγάλους μαθηματικούς όπως ο Herman Schwarz, ο Georg Frobenius, ο Erhard Schmidt και ο Lazarus Fuchs. Ο Schmidt το φθινόπωρο του 1901 έφυγε για το Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν και παρακίνησε τον Καραθεοδωρή να αποφασίσει να εγκατασταθεί κι εκείνος εκεί. Έτσι το 1902, ο Καραθεοδωρή μεταγράφηκε στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν για να κάνει διδακτορική διατριβή υπό την επίβλεψη του Hermann Minkowski. Η διδακτορική διατριβή του (Γκέτινγκεν, 1904) έχει τον τίτλο "Über die starken Maxima und Minima bei einfachen Integralen" ("Περί των ασυνεχών λύσεων στον Λογισμό των Μεταβολών").

Ο Καραθεοδωρή (καθ.) με τον Ούγγρο μαθηματικό Lipót Fejér.

Αμέσως μετά ζήτησε να εργαστεί στην Ελλάδα. Οι αρμόδιοι όμως του απάντησαν ότι είχε ελπίδες να διοριστεί μόνο ως καθηγητής σε σχολεία της επαρχίας. Τότε γύρισε στη Γερμανία, όπου τον επόμενο χρόνο (Μάρτιος 1905) αναγορεύτηκε υφηγητής των Μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν. Στο ίδιο πανεπιστήμιο δίδαξε μέχρι το 1908. 
Στις 5 Φεβρουαρίου 1909 παντρεύτηκε στην Κωνσταντινούπολη την τότε 24χρονη Ευφροσύνη που ήταν θεία του, με την οποία απέκτησε δύο παιδιά, τον Στέφανο και τη Δέσποινα. Έτσι, ακολούθησε την παράδοση της οικογένειας να παντρεύονται στενούς συγγενείς.

Από το 1909 έως το 1920 δίδαξε Μαθηματικά σε διάφορα γερμανικά ακαδημαϊκά ιδρύματα: Αννόβερο, Μπρέσλαου (Βρότσλαβ στην σημερινή Πολωνία), Γκέτινγκεν και Βερολίνο. Η φήμη του ως μαθηματικού τον έφερε σε φιλική και επαγγελματική επαφή με άλλους μεγάλους επιστήμονες της εποχής του, όπως ο Μαξ Πλανκ, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Ντάβιντ Χίλμπερτ κ.ά.

Ιδιαίτερη ήταν η σχέση που συνέδεε τον Καραθεοδωρή με τον Άλμπερτ Αϊνστάιν. Οι δύο άνδρες που γνωρίσθηκαν το 1915, διατήρησαν μια επιστημονική σχέση στηριγμένη στην αλληλοεκτίμηση και σεβασμό. Τότε άρχισε και το ενδιαφέρον του Καραθεοδωρή για τη Θεωρία της Σχετικότητας.

Η ουσιαστική συνεργασία του Αϊνστάιν με τον Καραθεοδωρή φαίνεται και από μια επιστολή που απέστειλε ο Αϊνστάιν προς τον Έλληνα καθηγητή, κατά πάσα πιθανότητα το 1916, με την οποία αναφερόμενος σε κάποιο μαθηματικό πρόβλημα τού έλεγε «... Αν θέλετε να μπείτε στον κόπο να μου εξηγήσετε ακόμα και τους κανονικούς μετασχηματισμούς, θα βρείτε έναν ευγνώμονα και ευσυνείδητο ακροατή...».

Το 1911, μετά από πρόσκληση του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο Καραθεοδωρή συμμετείχε στην επιτροπή επιλογής καθηγητών για το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1913 έγινε καθηγητής της Α΄ έδρας της μαθηματικής επιστήμης του Πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1918. Το 1920, πάλι με πρόσκληση του Βενιζέλου, ανέλαβε να οργανώσει το Ιωνικό Πανεπιστήμιο στη Σμύρνη.

Ο Καραθεοδωρή (αρ.) με τον Γερμανό μαθηματικό Herbert Seifert (δεξ). 

Στην Σμύρνη ο Καραθεοδωρή έμεινε μέχρι την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, τον Αύγουστο του 1922. Όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στην πόλη, ο 49χρονος Καραθεοδωρή κατόρθωσε να διασώσει τη βιβλιοθήκη και πολλά από τα εργαστηριακά όργανα του Ιωνικού Πανεπιστημίου και να τα μεταφέρει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η δωρεά Καραθεοδωρή βρίσκεται μέχρι τις μέρες μας στο (υπό δημιουργία) Μουσείο Φυσικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1922 διορίστηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1923 διορίσθηκε καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Μάλλον απογοητευμένος από την μίζερη κατάσταση των ελληνικών πανεπιστημίων, εγκατέλειψε την Ελλάδα το 1924, για να αναλάβει καθηγητική θέση στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, που εκείνο τον καιρό ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της Γερμανίας και δίδασκαν σ' αυτό κορυφαία ονόματα. 
Το Νοέμβριο του 1926, έγινε μέλος στη νεοϊδρυθείσα Ακαδημία Αθηνών για την τάξη των Θετικών Επιστημών. 

Το 1928, ανταποκρινόμενος σε πρόσκληση από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και την Αμερικανική Μαθηματική Εταιρεία, επισκέφθηκε τις ΗΠΑ μαζί με την γυναίκα του για έναν σχεδόν χρόνο και έδωσε διαλέξεις σε διάφορα αμερικανικά πανεπιστήμια, ανάμεσά στα οποία το Πανεπιστήμιο Πρίνστον, το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, το  Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν και άλλα.

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή το 1932.

Το 1930, πάλι μετά από πρόσκληση του Ελευθέριου Βενιζέλου, ανέλαβε καθήκοντα κυβερνητικού επιτρόπου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης  για να βοηθήσει στην αναδιοργάνωση του πρώτου και στην οργάνωση του (νεοσύστατου τότε) δεύτερου.

Το 1932, επέστρεψε στην έδρα του στο Μόναχο και παρέμεινε στην πόλη αυτή, ακόμα και μέσα στα δύσκολα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Συνταξιοδοτήθηκε από το πανεπιστήμιο του Μονάχου τον Αύγουστο του 1938. Αμφιλεγόμενος είναι ο ρόλος του κατά τη διάρκεια του Γ' Ράιχ και η στάση του απέναντι στο ναζιστικό καθεστώς, ενώ άλλοι επιστήμονες στάθηκαν κριτικά απέναντι στον Χίτλερ. Διετέλεσε επίτροπος της Εκκλησίας του Σωτήρος στο Μόναχο, διορισμένος από το ναζιστικό καθεστώς. 
Την περίοδο 1936 - 37 επισκέφτηκε και πάλι τις ΗΠΑ, μετά από νέα πρόσκληση της Αμερικάνικης Μαθηματικής Εταιρείας και έδωσε ομιλία στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ στις 31 Αυγούστου 1936. Στη διάρκεια της χειμερινής περιόδου δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του  Wisconsin.

Ελληνικό γραμματόσημο του 1994 προς τιμή του Καραθεοδωρή.

Το 1945, διάφορα αμερικανικά πανεπιστήμια τον προσκάλεσαν για να εγκατασταθεί και να διδάξει στις ΗΠΑ, αλλά προτίμησε να μείνει στη Γερμανία, αφού ήταν ηλικιωμένος και είχε ήδη χάσει την σύντροφό του.

Τον Δεκέμβριο του 1949 έδωσε την τελευταία του διάλεξη στο Μόναχο. 
Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή πέθανε στο Μόναχο, στις 2 Φεβρουαρίου 1950, σε ηλικία 77 ετών. Η σορός του ενταφιάστηκε στο Κοιμητήριο Waldfriedhof του Μονάχου.

Η συμβολή του στην Θεωρητική Φυσική ήταν ουσιαστική στην μαθηματική θεμελίωση τομέων της Φυσικής όπως η Θερμοδυναμική, η Γεωμετρική Οπτική, η Μηχανική και η Σχετικότητα.

Άγαλμα του Καραθεοδωρή στην Κομοτηνή.

Το 1909 δημοσίευσε μία εργασία με τίτλο «Έρευνα επί των βάσεων της Θερμοδυναμικής» στο περιοδικό Mathematische Annalen. Η εργασία αυτή έγινε ευρέως γνωστή στους κύκλους των φυσικών μόνο το 1921 από ένα σχετικό άρθρο του Max Born στο περιοδικό Physikalische Zeitschrift  (Εφημερίδα Φυσικής). Στην εργασία του 1909 περιέχεται και η περίφημη Αρχή Καραθεοδωρή.

• Ένα βίντεο του Νίκου Ασλανίδη για τη ζωή του Καραθεοδωρή, από την εκπομπή "Αληθινά Σενάρια" της ΕΤ3.

• Ένα βίντεο για το Μουσείο Καραθεοδωρή στην Κομοτηνή.

• Φωτογραφικό αρχείο από το Μουσείο Καραθεοδωρή

• Οι επιστημονικές εργασίες του Καραθεοδωρή.

• Αφιέρωμα στην κόρη του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, Δέσποινα Καραθεοδωρή-Ροδοπούλου, από το διαδικτυακό περιοδικό voreasmagazin. 

Πηγή: Today in Science History, ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ.

Σαν σήμερα ... 1948, γεννήθηκε ο Δημήτρης Νανόπουλος.

Δημήτρης Νανόπουλος

Σαν σήμερα, στις 13 Σεπτεμβρίου 1948, βράδυ Δευτέρας, γεννήθηκε στο μαιευτήριο  "Έλενα" στην Αθήνα, ο Δημήτρης Νανόπουλος, διακεκριμένος θεωρητικός φυσικός και ακαδημαϊκός. 

Τότε, η οικογένειά του ζούσε στο Χαρβάτι (σημερινή Παλλήνη) σ' ένα σπίτι που τους είχε παραχωρήσει ένας φίλος του πατέρα του. Ο πατέρας του, Βάιος, είχε γεννηθεί στο Σέλσι της Β. Ηπείρου και το αρχικό επίθετο του παππού του ήταν Νάκας που το 1914 το έκανε Νανόπουλος, επειδή ακουγόταν πιο ελληνικό. Ο πατέρας του εργαζόταν ως γαλακτοκόμος στο νοσοκομείο "Ευαγγελισμός". 

Αφού τελείωσε το Δημοτικό σχολείο στο Χαρβάτι, παρακολούθησε τις 4 πρώτες τάξεις του Γυμνασίου στο Γυμνάσιου Ζωγράφου, απ' όπου αποφάσισε να φύγει στην 5η Γυμνασίου για το 3ο Γυμνάσιο της Αθήνας στους Αμπελοκήπους, λόγω προβλήματος που προέκυψε με τον καθηγητή του των Θρησκευτικών.

Το 1966 εισήχθη στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, απ' όπου αποφοίτησε το 1971 και αναχώρησε για μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Σάσσεξ στην Αγγλία. 

Τον Ιούλιο του 1972 δημοσίευσε την πρώτη του εργασία με τους Alex Love και Graham Ross, ενώ το επόμενο διάστημα ακολούθησαν 12 ακόμη εργασίες. 

Το 1973 ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στη Φυσική Υψηλών Ενεργειών με την καθοδήγηση (supervisor) το καθηγητή Norman Dombey.

Mary Gaillard, John Ellis και Δημήτρης Νανόπουλος.

Μετά από πρόσκληση του CERN, από το 1973 μέχρι το 1975, πέρασε εκεί την πρώτη του θητεία. Εκεί βρισκόταν στις 24 Οκτωβρίου 1975, όταν μαζί με τον John Ellis και την Mary Gaillard ολοκλήρωσαν την εργασία τους με τίτλο "A phenomenological profile of the Higgs boson" ("Ένα φαινομενολογικό προφίλ του μποζονίου Higgs"). Η εργασία (EGN - από τα αρχικά των ονομάτων τους) δημοσιεύτηκε το 1976. 

Η επικεφαλίδα της εργασίας EGN.

Αυτή ήταν η εργασία στην οποία αναφέρθηκε ο Peter Higgs στις 10 Δεκεμβρίου 2013, κλείνοντας την ομιλία του κατά την παραλαβή του βραβείου Nobel Φυσικής 2013.

"... το 1976 οι Ellis, Gaillard και Νανόπουλος παρότρυναν τους πειραματικούς φυσικούς του CERN να αναζητήσουν το μποζόνιο Higgs όπως το προέβλεπε η θεωρία. Ήταν η αρχή μιας μεγάλης πειραματικής έρευνας, η οποία κορυφώθηκε με την ανακοίνωση του CERN τον Ιούλιο του 2012". 

Ο Δημήτρης Νανόπουλος με τον Steven Weinberg στο Harvard.

Το 1976 βρέθηκε για λίγους μήνες ως ερευνητής στο Εργαστήριο Θεωρητικής Φυσικής της École Normale Supérieure στο Παρίσι. Το επόμενο διάστημα 1976-1977 εργάστηκε ως ερευνητικός εταίρος στο τμήμα Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στις ΗΠΑ.

Την επόμενη διετία 1977-1979, μετά από πρόσκληση του καθηγητή Sheldon Lee Glashow, εργάστηκε ως ερευνητικός εταίρος στο Εργαστήριο Φυσικής Lyman του Πανεπιστημίου Harvard.  
Tο 1978, ευρισκόμενος στο Harvard, έγραψε με τους H. Georgi, S. Glashow και M. Machacek την εργασία: "Higgs Bosons from Two-Gluon Annihilation in Proton-Proton Collisions" ("Τα μποζόνια Higgs από την εκμηδένιση δύο γλουονίων στις συγκρούσεις πρωτονίου-πρωτονίου) (Physical Review Letters 40, 692 - 13 Μαρτίου 1978), όπου πρότειναν έναν τρόπο παραγωγής του μποζονίου Higgs. Η εργασία αυτή ήταν συνέχεια της ΕGN που είχε γίνει στο CERN. 
Το 2011, αυτή η μέθοδος χρησιμοποιήθηκε στο CERN για την ανίχνευση του μποζονίου Higgs.

Το 1980 στο Ερευνητικό Κέντρο Ettore Majorana στο Τραπάνι της Ιταλίας.

Ακολούθησε η επιστροφή του στο ερευνητικό προσωπικό Θεωρητικής Φυσικής του CERN στο διάστημα 1979-1986, για να προαχθεί τον Ιούλιο 1986 στη θέση του Φυσικού ανώτερης βαθμίδας.
Τη διετία 1986-1988 επέστρεψε στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν ως καθηγητής πλέον.

Το 1989 γίνεται καθηγητής στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου TEXAS A & M και από τότε μέχρι σήμερα συνέδεσε την καριέρα του και την επιστημονική του πρόοδο κυρίως με αυτό το πανεπιστήμιο. Από το 2002 κατέχει την έδρα Mitchell/Heep της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών. 

Από το 1996 μέχρι σήμερα είναι Διευθυντής του World Laboratory Research Center στην αστροσωματιδιακή φυσική (HARC).

Το κύριο ερευνητικό του έργο ανήκει στο πεδίο της σωματιδιακής φυσικής (ή φυσική υψηλών ενεργειών) και της κοσμολογίας, ενώ στα ερευνητικά του ενδιαφέροντα ανήκουν και η δημιουργία μιας ενοποιημένης θεωρίας όλων των δυνάμεων της φύσης, η θεωρία του Παντός, η υπερσυμμετρία, η υπερβαρύτητα, οι θεωρίες υπερχορδών και η βιοφυσική.

Έχει συγγράψει πάνω από 680 πρωτότυπες εργασίες, όλες δημοσιευμένες σε περιοδικά με κριτές και υψηλό παράγοντα επιρροής, συμπεριλαμβανομένων 15 βιβλίων. Έχει πάνω από 45.290 ετεροαναφορές (δείκτης h=102) και από το 2004 έγινε ο 4ος σε παραπομπές φυσικός υψηλών ενεργειών, σύμφωνα με την κατάταξη της βάσης δεδομένων SPIRES-HEP.

Ευάγγελος Γαζής, Peter Higgs και Δημήτρης Νανόπουλος στο Διεθνές Θερινό
 Σχολείο Σωματιδιακής Φυσικής, στο Erice της Σικελίας (Αύγουστος 2008).

 Έχει δεχθεί πλήθος τιμητικών διακρίσεων από την Ελληνική πολιτεία και τον επιστημονικό κόσμο.
Το 1988 έγινε εταίρος της American Physical Society (APS) και το 1992 μέλος της Ιταλικής Εταιρείας Φυσικής (SIF).
Το 1996 του απονεμήθηκε ο Tαξιάρχης του Τάγματος της Τιμής της Ελληνικής Δημοκρατίας. 
Το 1997 εκλέχθηκε τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα της Θεωρητικής Φυσικής. 
Το 1999 του απονεμήθηκε το πρώτο βραβείο από το Gravity Research Foundation (Ίδρυμα Ερευνών της Βαρύτητας), κάτι που επαναλήφθηκε το 2005.
Το 2006 του απονεμήθηκε το διεθνές βραβείο του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, ενώ το 2009 τιμήθηκε με το βραβείο Ενρίκο Φέρμι της Ιταλικής Εταιρείας Φυσικής 

"για τη σημασία των θεωρητικών αποτελεσμάτων του στη μελέτη των καθολικών και τοπικών συμμετριών στις θεωρίες πεδίων και υπερχορδών και για την ανακάλυψη των θεμελιωδών φαινομενολογικών ιδιοτήτων της Μεγάλης Ενοποίησης και των θεωριών των υπερχορδών".

Με τη σύζυγό του Μυρτώ.

Στις αρχές του 2014 έγινε η εγκατάστασή του ως αντιπροέδρου στην Ακαδημία Αθηνών, ενώ στις 15 Ιανουαρίου 2015 έγινε πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών.

Παρόλα αυτά, όταν το 1998 υπήρξε πρωτοβουλία ομάδας 32 πανεπιστημιακών (κυρίως μέλη ΔΕΠ) του τμήματος Φυσικής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών για την μετάκληση του στο συγκεκριμένο τμήμα, το ενδεκαμελές εκλεκτορικό σώμα που κλήθηκε ν' αποφασίσει απέρριψε την πρόταση με ψήφους 6-4 (ένας ήταν απών).

Το 2015 ο Δημήτρης Νανόπουλος δημοσίευσε την αυτοβιογραφία του, σε συνεργασία με τον δημοσιογράφο Μάκη Προβατά, υπό τον τίτλο "Στον τρίτο βράχο από τον ήλιο" και υπότιτλο "Μία ζωή, η επιστήμη κι άλλα παράλληλα σύμπαντα" (εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2015).
Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη Μυρτώ, τη γυναίκα του.

Το εξώφυλλο της αυτοβιογραφίας του Δημήτρη Νανόπουλου.

Μια συνέντευξη του Δημήτρη Νανόπουλου στο Θανάση Λάλα για ΤΟ ΒΗΜΑ στις 4 Ιανουαρίου 1998  ΕΔΩ.

Ένα ημίωρο βίντεο για τον Δημήτρη Νανόπουλο στην εκπομπή "Δημιουργώντας το αύριο" της ΕΤ1  ΕΔΩ.

Η ιστοσελίδα του Δημήτρη Νανόπουλου στο facebook  ΕΔΩ.

Επιστολή 12 καθηγητών με επικρίσεις κατά του Δ. Νανόπουλου (η απάντηση του κ. Νανόπουλου σ' αυτή την επιστολή εμφανίζεται στην ίδια ιστοσελίδα με σύνδεσμο, που όμως δεν λειτουργεί).

Πηγή:  Από την αυτοβιογραφία  "Στον τρίτο βράχο από τον ήλιο",  Βικιπαίδεια.

Ας ξεκινήσουμε μια ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ, με την ΕΙΣΑΓΩΓΗ στη ΦΥΣΙΚΗ όλων των τάξεων του ΛΥΚΕΙΟΥ, σε ppt.

Εύχομαι σε μαθητές (-τριες) και καθηγητές (-τριες) να έχουν μια δημιουργική σχολική χρονιά.

Προσπαθώντας να βοηθήσω (;) προς αυτή την κατεύθυνση δημοσιεύω σε pptx το εισαγωγικό μάθημα της Φυσικής για τις τρεις τάξεις του Λυκείου (Γεν. Παιδείας και Θετικού Προσανατολισμού). 
Τα αρχεία αυτά, που είχαν αναρτηθεί και πέρσι, έκρινα σκόπιμο να τα δημοσιεύσω επειδή οι φίλοι που επισκέπτονται το blog έχουν αυξηθεί.

Εισαγωγή στη ΦΥΣΙΚΗ της   Α' ΛΥΚΕΙΟΥ   σε pptx.

Εισαγωγή στη ΦΥΣΙΚΗ της   Β' ΛΥΚΕΙΟΥ (Γεν. Παιδείας)   σε pptx.

Εισαγωγή στη ΦΥΣΙΚΗ της   Β' ΛΥΚΕΙΟΥ (Θετικού Προσανατολισμού)   σε pptx.

Εισαγωγή στη ΦΥΣΙΚΗ της   Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ (Θετικού Προσανατολισμού)   σε pptx.

Όλα τα θέματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων στη ΦΥΣΙΚΗ (Ιούνιος 2001 - Σεπτέμβριος 2018).

Υπάρχει νεότερη ενημερωμένη ανάρτηση  ΕΔΩ

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικού Προσανατολισμού

Αφού πλέον έγιναν οι επαναληπτικές εξετάσεις του 2018 μαζί με τις εξετάσεις των ελληνοπαίδων εξωτερικού, ήρθε η ώρα, για μια ακόμη φορά, να δημοσιεύσω το σύνολο των θεμάτων των Πανελλαδικών Εξετάσεων στη ΦΥΣΙΚΗ Θετικού Προσανατολισμού (πρώην Κατεύθυνσης) της Γ' Λυκείου. 

Τα θέματα είναι ταξινομημένα με χρονολογική σειρά (από τον Ιούνιο 2001 μέχρι και τον Σεπτέμβριο 2018), κατά Κεφάλαιο ή τμήμα Κεφαλαίου (σύμφωνα με τη σειρά του σχολικού βιβλίου), κατά Θέμα και κατά είδος Ερώτησης. Η μορφή του αρχείου είναι word και η μορφή της γραμματοσειράς είναι Trebuchet με μέγεθος 11pt.

Τα θέματα, έκτασης 247 σελίδων Α4, προέρχονται από τις Πανελλαδικές εξετάσεις όλων των τύπων Λυκείων (Ημερήσια ή Εσπερινά), από το σύνολο των εξετάσεων (κανονικές, επαναληπτικές, ελληνοπαίδων εξωτερικού-ομογενείς) και απευθύνονται στους μαθητές που θέλουν να κάνουν πρακτική εξάσκηση με μια μεγάλη ποικιλία τέτοιων θεμάτων, όπως και στους συναδέλφους καθηγητές που θέλουν να τα χρησιμοποιήσουν στη διδασκαλία τους. 

Σε όποια χρονιά δεν εμφανίζονται θέματα για τα Εσπερινά Λύκεια, σημαίνει ότι έχουν δοθεί τα ίδια με τα Ημερήσια.

Μια σειρά θεμάτων του 2016 που έχουν τον χαρακτηρισμό "παλαιού τύπου" αφορά τους υποψηφίους του 2016 που έγραψαν εξετάσεις με την παλαιότερη εξεταστέα ύλη. 
Στα αναρτημένα θέματα περιλαμβάνονται και αυτά που αντιστοιχούν σε ύλη που έχει αφαιρεθεί τα τελευταία χρόνια (Ηλεκτρικές Ταλαντώσεις, Ηλεκτρομαγνητικά Κύματα).

Η χρήση του υλικού προφανώς δεν είναι για εμπορική εκμετάλλευση. 

1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Για τις Μηχανικές Ταλαντώσεις  (42 σελίδες)         ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Για τα Μηχανικά Κύματα  (33 σελίδες)                     ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Για τη Μηχανική των Ρευστών  (8 σελίδες)              ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

4ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Για τη Μηχανική Στερεού Σώματος  (81 σελίδες)       ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

5ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Για τις Κρούσεις  (29 σελίδες)                            ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Για το Φαινόμενο Doppler  (13 σελίδες)                 ΠΑΤΗΣΤΕ  ΕΔΩ                 

Θέματα από την ύλη που έχει αφαιρεθεί

Για τις Ηλεκτρικές Ταλαντώσεις  (18 σελίδες)       ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Για τα Ηλεκτρομαγνητικά Κύματα  (23 σελίδες)      ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Πώς θα κατεβάσετε ένα αρχείο στον υπολογιστή σας.

• Αριστερό κλικ στην φράση ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ (που αντιστοιχεί στο αρχείο που θέλετε). Θα μεταφερθείτε στον ιστότοπο του Dropbox (όπου είναι αποθηκευμένα τα αρχεία).
• Αριστερό κλικ στις τρεις τελείες (...) που βλέπετε επάνω, δεξιά.
• Αριστερό κλικ στην λέξη download.
• Το αρχείο κατεβαίνει στο Φάκελο ΛΗΨΕΙΣ του υπολογιστή σας (ή όπου αλλού έχετε ορίσει να κάνετε λήψη των αρχείων). 
• Αποθηκεύστε το αρχείο σε όποιο Φάκελο του υπολογιστή σάς εξυπηρετεί.

Σαν σήμερα ... 1892, γεννήθηκε ο νομπελίστας φυσικός Arthur Compton.

Arthur Compton 

Σαν σήμερα, στις 10 Σεπτεμβρίου 1892, γεννήθηκε στο Wooster του Οχάιο ο Arthur Holly Compton που έγινε περισσότερο γνωστός για την ανακάλυψη του φαινομένου Compton, που του έδωσε και το Νόμπελ Φυσικής το 1927.

Γονείς του ήταν ο Elias Compton, δρ φιλοσοφίας, πρύτανης του Πανεπιστημίου (μετέπειτα Κολεγίου) Wooster και μητέρα του η Otelia Catherine Augspurger, η οποία είχε ονομαστεί το 1939 "Αμερικανίδα μητέρα της χρονιάς" από την οργάνωση Golden Rule Foundation. Είχε δύο αδερφούς: μεγαλύτερος ήταν ο Karl, επίσης φυσικός, μετέπειτα πρόεδρος του MIT και μικρότερος o Wilson, οικονομολόγος, μετέπειτα πρόεδρος του Πανεπιστημίου Washington State. Και τα τρία αδέρφια ήταν με διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο Princeton.

Το εξώφυλλο του βιβλίου "Scientific Papers of Arthur Holly Compton"
γραμμένο από τον Robert S. Shankland, πρώην φοιτητή του Compton
(826 σελ., α' έκδοση Δεκέμβριος 1973). 

Η αδερφή του Mary τέλειωσε επίσης το Wooster. Καταλαβαίνουμε ότι οι Comptons ήταν μια ακαδημαϊκή οικογένεια.

Στα νεανικά του χρόνια ο Compton ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για την αστρονομία και μάλιστα το 1910 είχε φωτογραφήσει τον κομήτη Χάλεϊ. 

Παρακολούθησε το Πανεπιστήμιο Wooster απ' όπου το 1913 πήρε μπάτσελορ στις θετικές επιστήμες και τον επόμενο χρόνο πήρε μάστερ από το Πανεπιστήμιο Princeton. Το 1916 ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Princeton παίρνοντας διδακτορικό στη φυσική, με την επίβλεψη του Hereward L. Cooke και θέμα διατριβής "The intensity of X-ray reflection and the distribution of the electrons in atoms" ("Η ένταση της ανάκλασης των ακτίνων Χ και η κατανομή των ηλεκτρονίων στα άτομα").

Ο Arthur Compton με τον Werner Heisenberg
στο Σικάγο το 1929.

Μετά το διδακτορικό του, επειδή προερχόταν από ιδιαίτερα θρησκευτική οικογένεια, ήθελε ν' ακολουθήσει θρησκευτική καριέρα, κάτι που τελικά δεν έκανε. 

Έτσι, ξεκίνησε ως εκπαιδευτής φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Minnesota, όπου παρέμεινε ένα χρόνο, την περίοδο 1916 – 1917. Τα επόμενα δύο χρόνια εργάστηκε στο Πίτσμπουργκ, ως ερευνητής μηχανικός, στην δημιουργία νέων λαμπτήρων ατμών νατρίου, στην εταιρεία Westinghouse Lamp. Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου εργάστηκε στην παραγωγή οργάνων αεροπλοΐας στην Signal Corps του αμερικανικού στρατού.

Ο Compton στο εξώφυλλο του περιοδικού TIME, 
κρατώντας τον ανιχνευτή κοσμικών ακτίνων 
που είχε κατασκευάσει (13 Ιανουαρίου 1936). 

Το 1919, έχοντας κερδίσει υποτροφία από το National Research Council Fellowships,  συνέχισε τις σπουδές του στο Εργαστήριο Cavendish του Πανεπιστημίου  Cambridge. Εκεί, με την επίβλεψη του George Paget Thomson, μελέτησε τη σκέδαση των ακτίνων Χ και την απορρόφηση των ακτίνων γ.  

Επιστρέφοντας το 1920 στις ΗΠΑ, έγινε καθηγητής Φυσικής στην έδρα Wayman Crow και ανέλαβε επικεφαλής του τμήματος Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Washington του St. Louis.

Albert Einstein και Arthur Compton στο Σικάγο (1930).

Το 1922 εργαζόμενος πειραματικά διαπίστωσε ότι τα κβάντα των ακτίνων Χ που σκεδάζονται από ελεύθερα ηλεκτρόνια είχαν μεγαλύτερα μήκη κύματος και σύμφωνα με την σχέση του Planck, λιγότερη ενέργεια, από τις εισερχόμενες ακτίνες Χ, ενώ το πλεόνασμα της ενέργειας είχε μεταφερθεί στα ηλεκτρόνια. Αυτή η ανακάλυψη, που έγινε γνωστή ως "φαινόμενο Compton" ή "σκέδαση Compton", κατέδειξε τη σωματιδιακή φύση της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, δηλαδή τη διπλή έκφραση της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, ως κύμα και ως σωματίδιο.

Στις 1 Μαΐου 1923 ο Compton δημοσίευσε στο περιοδικό Physical Review την εργασία του με την οποία εξηγούσε τις μετατοπίσεις των ακτίνων Χ. Την ίδια χρονιά μετακινήθηκε στο  Πανεπιστήμιο του Σικάγο ως καθηγητής Φυσικής.

Διδάσκοντας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον.

Το 1926 εργάστηκε για την εταιρεία General Electric ως σύμβουλος στο τμήμα λαμπτήρων. Την ίδια χρονιά δημοσίευσε το πρώτο του βιβλίο με τίτλο "X-Rays and Electrons" ("Ακτίνες Χ και Ηλεκτρόνια").

Το 1927 μοιράστηκε με τον C.T.R. Wilson το Νόμπελ Φυσικής "για την ανακάλυψη του φαινομένου που φέρει το όνομά του".

Το 1930 κέρδισε το Χρυσό Μετάλλιο Matteucci για την ανακάλυψη του φαινομένου Compton.
Το 1934 διετέλεσε πρόεδρος της American Physical Society (APS).

(29 Μαρτίου 1940) Οι επικεφαλής του προγράμματος S1 συζητούν για την
 κατασκευή του κύκλοτρου των 184 ιντσών στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας.
(από αρ. προς δεξ.) E.O. Lawrence, Arthur Compton, Vannevar Bush,
James B. Constant, Karl Compton και Alfred Loomis.

Κατά την περίοδο 1930 - 1940 ο Compton έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη μελέτη της κοσμικής ακτινοβολίας που φτάνει στη Γη. Κάνοντας ταξίδια στην Ευρώπη, στην Ινδία, στο Περού και στην Αυστραλία είχε την ευκαιρία να μετρήσει τις κοσμικές ακτίνες σε διαφορετικά μήκη και πλάτη. Μαζί με άλλες ερευνητικές ομάδες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ένταση της κοσμικής ακτινοβολίας κοντά στους πόλους ήταν 15% μεγαλύτερη απ' ό,τι στον ισημερινό.

Το 1940 τιμήθηκε με τα βραβεία Hughes Medal και Benjamin Franklin Medal για την τεράστια συμβολή του στο πεδίο της επιστήμης.

Ο Arthur Compton εργαζόμενος στο εργαστήριό του ακτίνων Χ,
στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, Ιλινόις.
Φωτό του Steven Deutch από το αρχείο του Emilio Segrè.

Το 1941 τοποθετήθηκε πρόεδρος της  NASC  (Εθνική Ακαδημία Επιστημών). Η επιτροπή αφού μελέτησε τη δυνατότητα συμμετοχής του στρατού στην υπόθεση της ατομικής ενέργειας, κατέληξε σε πρόταση που οδήγησε τελικά στο "Πρόγραμμα Manhattan".

Το 1942 έγινε επικεφαλής του Εργαστηρίου Μεταλλουργίας του Προγράμματος Manhattan. Του ανατέθηκε η ευθύνη για τη δημιουργία αντιδραστήρων που θα μετέτρεπαν το ουράνιο-235 σε πλουτώνιο, βρίσκοντας τρόπους για το διαχωρισμό του πλουτωνίου από το ουράνιο και για το σχεδιασμό της ατομικής βόμβας. 

Η ταυτότητα του Compton με το  ψευδώνυμο A. H. Comas, για το
Εργαστήριο Μεταλλουργίας του Προγράμματος Manhattan. 

Μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ο Compton παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο και το 1946 ανέλαβε πρύτανης του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, μένοντας στη θέση μέχρι το 1954. Παρέμεινε στο πανεπιστήμιο μέχρι το 1961 διδάσκοντας ως διακεκριμένος καθηγητής Φυσικής Φιλοσοφίας.

Ο Arthur Compton απεβίωσε από εγκεφαλική αιμορραγία σε ηλικία 70 ετών, στις 15 Μαρτίου 1962, στο Berkeley της Καλιφόρνιας. Τάφηκε στο κοιμητήριο του Wooster στο Οχάιο.

Προς τιμή του Arthur Compton και του αδερφού του Karl Compton ένας κρατήρας στη Σελήνη έχει ονομαστεί "Κρατήρας Compton". 

Επίσης το τηλεσκόπιο της ΝASA "Compton Gamma Ray Observatory" έχει πάρει το όνομά του από τον Arthur Compton. 

Επιτάφια πλάκα για τον Arthur Holly Compton.

Ένα βίντεο (αγγλικά) με την περιγραφή του φαινομένου Compton. 

Το αρχείο του Arthur Compton (προσωπική αλληλογραφία, ομιλίες, σημειώσεις από τις ερευνητικές εργασίες του κλπ).

Πηγή: Today in Science History