Σαν σήμερα ... 1951, γεννήθηκε η Sally Ride, πρώτη Αμερικανίδα αστροναύτης στο διάστημα.

Sally Kristen Ride

Σαν σήμερα, στις 26 Μαΐου 1951, γεννήθηκε στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνιας η Sally Kristen Ride που έγινε το 1983 η πρώτη Αμερικανίδα στο διάστημα. 

Η Sally ήταν το μεγαλύτερο παιδί του Dale Burdell Ride και της Carol Joyce Anderson. Ο πατέρας της υπήρξε καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Κολέγιο της Σάντα Μόνικα, αλλά αργότερα και οι δύο γονείς της έγιναν πρεσβύτεροι στην Πρεσβυτεριανή Εκκλησία.

Η Sally Ride μωρό στα χέρια του πατέρα της Dale.
(αρχείο Tam O’Shaughnessy/Geni Lebedoff/
MacMillan Children’s Publishing Group)

Η Ride παρακολούθησε το Γυμνάσιο της Portola και το Λύκειο του Birmingham στην ευρύτερη περιοχή του Λος Άντζελες, παίρνοντας τελικά το απολυτήριό της από το ιδιωτικό λύκειο για κορίτσια Westlake School, όπου πήγε με υποτροφία. 

Εκτός από το ενδιαφέρον που έδειχνε για τις θετικές επιστήμες, είχε εξαιρετική επίδοση ως τενίστρια από νεαρή ηλικία.

Η Sally Ride στο γυμνάσιο 
με την αγαπημένη της ρακέτα.

Μετά το λύκειο παρακολούθησε τρία εξάμηνα στο Κολέγιο Swarthmore και μαθήματα φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA). Στη συνέχεια πήρε μπάτσελορ στη φυσική και τα αγγλικά από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Από το ίδιο πανεπιστήμιο πήρε μάστερ το 1975 και διδακτορικό στη φυσική το 1978. Η πτυχιακή της εργασία ήταν σχετική με την αλληλεπίδραση των ακτίνων Χ με το διαστρικό μέσο. Οι ειδικοί τομείς που ήταν το αντικείμενο της έρευνάς της ήταν η αστροφυσική και τα λέιζερ. 

Οι πρώτες 6 γυναίκες αστροναύτες της NASA
(που ταξίδεψαν στο διάστημα).
Από αρ. Sally Ride, Shannon Lucid, Kathy Sullivan,
Rhea Seddon, Anna Fisher και Judy Resnick.
(αρχείο NASA/Tam O’Shaughnessy/
MacMillan Children’s Publishing Group)

Το 1978, η Ride ανταποκρινόμενη σε διαφήμιση που είδε σε σπουδαστική εφημερίδα του Στάνφορντ, επελέγη από τη NASA, ανάμεσα από 8000 υποψήφιους(-ες), για το διαστημικό πρόγραμμά της.

Κατά τη διάρκεια της καριέρας της, η Ride υπηρέτησε ως επίγειος επικοινωνιακός σύνδεσμος (CapCom) στη δεύτερη και τρίτη αποστολή του διαστημικού λεωφορείου (STS-2 και STS-3) και βοήθησε στην ανάπτυξη του βραχίονα ρομπότ "Canadarm" του διαστημικού λεωφορείου.

Η Sally Ride κατά τη διάρκεια της πρώτης πτήσης της 
ως μέλος του πληρώματος του διαστημικού λεωφορείου
 Challenger, για την αποστολή STS-7.
Διακρίνονται ακόμη οι αστροναύτες: Frederick H. Hauck,
 Norman E. Thagard και John Fabian.

Στις 18 Ιουνίου 1983, η Sally Ride έγινε η πρώτη Αμερικανίδα που βρέθηκε στο διάστημα ως μέλος του πληρώματος του διαστημικού λεωφορείου Challenger στην αποστολή STS-7. 

Ήταν η τρίτη γυναίκα που έκανε διαστημική πτήση, μετά τις σοβιετικές Βαλεντίνα Τερεσκόβα το 1963 και Σβετλάνα Σαβίτσκαγια το 1982. 

Πριν από την πρώτη διαστημική πτήση της, η Ride είχε προκαλέσει την προσοχή των μέσων ενημέρωσης εξαιτίας του φύλου της. Η ίδια όμως επέμενε να βλέπει τον εαυτό της, όχι ξεχωριστά λόγω φύλου, αλλά σταθερά μ' έναν μόνο τρόπο, ως αστροναύτης. 

Η Sally Ride αγναντεύει τη Γη από το
παράθυρο της διαστημικής κάψουλας.

Το πενταμελές πλήρωμα της αποστολής STS-7 ενεργοποίησε δύο επικοινωνιακούς δορυφόρους και διεξήγαγε φαρμακευτικά πειράματα. Η Ride ήταν η πρώτη γυναίκα που χρησιμοποίησε τον βραχίονα ρομπότ στο διάστημα και η πρώτη που χρησιμοποίησε τον βραχίονα για να ανακτήσει έναν δορυφόρο. 

Η Sally Ride εξώφυλλο στο περιοδικό People
(20 Ιουνίου 1983).
(αρχείο am O’Shaughnessy/
MacMillan Children’s Publishing Group)

Η δεύτερη διαστημική πτήση της έγινε στις 5 Οκτωβρίου 1984 πάλι με το Challenger. Πέρασε συνολικά πάνω από 343 ώρες στο διάστημα. Η Ride είχε ολοκληρώσει οκτώ μήνες εκπαίδευσης για την τρίτη πτήση (STS-61-M, μια αποστολή ανάπτυξης TDRS) όταν συνέβη η καταστροφή του διαστημικού λεωφορείου Challenger το 1986.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Barack ObamaΗ συναντά την Sally Ride  
στον Λευκό Οίκο (23 Νοεμβρίου 2009).

Τοποθετήθηκε μέλος στην Επιτροπή Rogers (η προεδρική επιτροπή που διερεύνησε το ατύχημα) και ηγήθηκε της υποεπιτροπής της για τις επιχειρήσεις. 

Μετά την έρευνα, η Ride τοποθετήθηκε στην έδρα της NASA στην Ουάσινγκτον, όπου έκανε την πρώτη προσπάθεια στρατηγικού σχεδιασμού της NASA και συνέταξε έκθεση με τίτλο «Ηγεσία της NASA και το μέλλον της Αμερικής στο διάστημα». Τότε ίδρυσε και το Γραφείο Εξερεύνησης της NASA.
Το 1987, η Ride παραιτήθηκε από τη θέση της στην Ουάσινγκτον για να εργαστεί στο Κέντρο για τη Διεθνή Ασφάλεια και Έλεγχο των Όπλων του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ.    
Το 1989 έγινε καθηγήτρια φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο (UCSD) και διευθύντρια του Ινστιτούτου Διαστήματος της Καλιφόρνιας.

Η Sally Ride μεταφέρει την ολυμπιακή φλόγα
πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1996.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και μέχρι το θάνατό της, η Ride διεύθυνε δύο προγράμματα της NASA που είχαν ευρύτερο δημόσιο ενδιαφέρον, σε συνεργασία με το εργαστήριο Jet Propulsion Laboratory της NASA και το UCSD. Τα προγράμματα αυτά, το ISS EarthKAM και το GRAIL MoonKAM, απευθύνονταν σε μαθητές της μέσης εκπαίδευσης που επιθυμούσαν να δουν εικόνες της Γης και της Σελήνης.
Το 2001 ίδρυσε την εταιρεία Sally Ride Science, της οποίας υπήρξε πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος, που είχε ως στόχο τη δημιουργία διασκεδαστικών επιστημονικών προγραμμάτων και δημοσιεύσεων για τους μαθητές της ανώτερης και μέσης εκπαίδευσης, με ιδιαίτερη έμφαση στα κορίτσια.  

Η Sally Ride το 2006 παρουσιάζοντας 
το Sally Ride Science Festival στο
Πανεπιστήμιο San Diego της Καλιφόρνιας.

Η Ride έγραψε ή συνέγραψε επτά βιβλία σχετικά με το διάστημα που απευθύνονταν σε παιδιά, με στόχο να τα ενθαρρύνουν να σπουδάσουν θετικές επιστήμες. 

Στην προσωπική της ζωή, το 1982 παντρεύτηκε το συνάδελφό της αστροναύτη Steve Hawley, με τον οποίο χώρισαν το 1987.

Πέθανε στις 23 Ιουλίου 2012, σε ηλικία 61 ετών, στο σπίτι της στη La Jolla της Καλιφόρνιας, από καρκίνο στο πάγκρεας που είχε διαγνωσθεί πριν από 17 μήνες.

Η στάχτη της ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο Woodlawn της Σάντα Μόνικα.

Η επιτάφια πλάκα για την Sally Ride στο κοιμητήριο 
Woodlawn της Σάντα Μόνικα.

Πριν από τον θάνατό της η Ride ζήτησε από την οικογένειά της να αναρτήσουν στην προσωπική της ιστοσελίδα μια ανακοίνωσή της στην οποία δήλωνε πως θα συνεχίσει να ζει, ακόμη και μετά τον θάνατό της, διαμέσου της Tam O' Shaughnessy (Ταμ Ο' Σόνεσι), «την επί 27 χρόνια σύντροφό της». Ήταν παιδικές φίλες που είχαν γνωριστεί κατά τη διάρκεια των μαθημάτων τένις όταν ήταν ακόμα δώδεκα ετών και πέρασαν μαζί μια ολόκληρη ζωή.  

Η Sally Ride με την συνεργάτη και σύντροφό της 
Tam O' Shaughnessy το 2008, κατά τη διάρκεια
 παρουσίασης από την American Library 
Association, στο Anaheim της Καλιφόρνιας.

Στη διάρκεια της ζωής της, αλλά και μετά το θάνατό της τιμήθηκε με πολλούς τρόπους από φορείς και επιστημονικά ιδρύματα. Μερικά από τα βραβεία που έλαβε ήταν:

• Βραβείο von Braun (National Space Society - Εθνική Ένωση Διαστήματος),
• Βραβείο Lindbergh Eagl,
• Βραβείο Theodore Roosevelt (NCAA),
• Μετάλλιο Διαστημικής Πτήσης (NASA, 2 φορές),
• Βραβείο Samuel S. Beard (Jefferson Awards),
• Βραβείο General James E. Hill Lifetime Space Achievement, (Space Foundation),
• Προεδρικό Μετάλλιο Ελευθερίας (πρόεδρος Barack Obama) κλπ.

Έγινε μέλος πολλών Hall of Fame (National Women's Hall of Fame, Astronaut Hall of Fame, California Hall of Fame, National Aviation Hall of Fame).

Το εξώφυλλο του περιοδικού Newsweek 
αφιερωμένο στη Sally Ride
(13 Ιουνίου 1983).

Το Δεκέμβριο του 2012, η NASA έδωσε το όνομα της Ride σ' ένα σεληνιακό βουνό κοντά στον κρατήρα Goldschmidt, στον βόρειο πόλο της Σελήνης.

Το 2014 το Ναυτικό των ΗΠΑ ονόμασε προς τιμήν της ένα ερευνητικό ωκεανογραφικό σκάφος, RV Sally Ride.

Το 2017, ένα doodle της Google την τίμησε για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας (το doodle δείχνει ένα βραχίονα να βγαίνει από το διαστημικό λεωφορείο και να στήνει ένα - ένα τα γράμματα GOOGLE). 

Το εξώφυλλο της βιογραφίας της Sally Ride
από την Tam O' Shaughnessy.

• Τρία σύντομα βίντεο (αγγλικά) για τη ζωή της Sally Ride  ΕΔΩ (7:17),  ΕΔΩ (3:00) κι ΕΔΩ (2:03).

• Μια συνέντευξη της Sally Ride (αγγλικά, 15:46).

• Ένα βίντεο και σύντομη βιογραφία της Sally Ride από The National Aviation Hall of Fame  (αγγλικά, 5:48).

• 5 πράγματα για τη Sally Ride στη σειρά History in Five από την δημοσιογράφο Lynn Sherr (αγγλικά, 7:13).

• "Who Was Sally Ride?" ("Ποια ήταν η Sally Ride;"). Ένα εκπαιδευτικό κείμενο από τη NASA.

Πηγή: Today in Science History

Σαν σήμερα ... 1865, γεννήθηκε ο Ολλανδός νομπελίστας φυσικός Pieter Zeeman.

Pieter Zeeman

Σαν σήμερα, στις 25 Μαΐου 1865, γεννήθηκε ο Pieter Zeeman (Πήτερ Ζέεμαν) στο Zonnemaire, ένα μικρό χωριό στο νησί Schouwen, στην περιοχή Zeeland της Ολλανδίας. 

Ήταν γιος του τοπικού κληρικού Catharinus Forandinus Zeeman και της συζύγου του Wilhelmina Worst. Ο Pieter είχε μία αδελφή και δύο αδελφούς.

Από μικρή ηλικία ο Pieter έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη Φυσική. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1883 κι ενώ ήταν ακόμη μαθητής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μελέτησε και περιέγραψε τη δημιουργία του φαινομένου του βόρειου σέλαος (aurora borealis) που παρατήρησε στην περιοχή που έμενε. Την εργασία του την έστειλε στο περιοδικό Nature όπου και δημοσιεύθηκε. Φαίνεται ότι η εργασία του ήταν τόσο καλά δομημένη που το περιοδικό επαίνεσε τις σχολαστικές παρατηρήσεις του "καθηγητή Zeeman από το αστεροσκοπείο στο Zonnemaire"!

Ο Pieter Zeeman το 1902.

Αφού ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στο Zierikzee, την πρωτεύουσα του νησιού, πήγε για δύο χρόνια στο Delft για να διδαχτεί κλασικές γλώσσες, η γνώση των οποίων ήταν απαραίτητη για την είσοδό του στο πανεπιστήμιο, εκείνη την εποχή.

Στο Delft έμεινε στο σπίτι του Δρ. J.W. Lely που ήταν διευθυντής του Γυμνασίου και αδελφός του Δρ. Cornelis Lely που ήταν Υπουργός Δημοσίων Έργων. Το περιβάλλον στο οποίο βρέθηκε ο νεαρός Pieter τον βοήθησε στην παραπέρα ανάπτυξη των επιστημονικών του ταλέντων. Επίσης, εδώ ήρθε σε επαφή με τον Heike Kamerlingh Onnes (Βραβείο Νόμπελ Φυσικής 1913), ο οποίος ήταν δώδεκα χρόνια μεγαλύτερός του. Ο Onnes εντυπωσιάστηκε από το επίπεδο γνώσεων του Zeeman (π.χ. γνώριζε το έργο του Maxwell "Heat" - "Θερμότητα") και το πάθος του για την πραγματοποίηση πειραμάτων, πράγματα που αποτέλεσαν τη βάση για μια καρποφόρα φιλία μεταξύ των δύο επιστημόνων.

O Zeeman το 1910.
(αρχείο World History Archive/Alamy Stock Photo)

Το 1885 ο Zeeman μπήκε στο Πανεπιστήμιο του Leyden και ξεκίνησε να παρακολουθεί τα μαθήματα Μηχανικής του Kamerlingh Onnes και Πειραματική Φυσική από τον Hendrik  Lorentz. 

Το 1890 έγινε βοηθός του Lorentz και του δόθηκε η ευκαιρία να συμμετάσχει σε ένα μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα που περιελάμβανε τη μελέτη του φαινομένου Kerr, μια εργασία που θα αποτελούσε ένα σημαντικό θεμέλιο στη μελλοντική του σπουδαία δουλειά.  
Το κύριο θέμα της έρευνας του Zeeman αφορούσε πάντοτε τα οπτικά φαινόμενα.

O Pieter Zeeman με τις δύο κόρες του (αρ. και δεξ.).
Στη μέση η Jaantje Logher Goudsmit, κόρη του S. Goudsmit.
(αρχείο AIP Emilio Segrè Visual Archives, Goudsmit Collection)

Η πρώτη του εργασία με τίτλο "Mesures relatives du phénomène de Kerr" ("Μετρήσεις σχετικές με το φαινόμενο του Κερ") έγινε το 1892 και βραβεύτηκε με χρυσό μετάλλιο από την Dutch Society of Sciences (Ολλανδική Ένωση Επιστημών) στο Haarlem. 

Το 1893, αφού πήρε το διδακτορικό του με παρόμοιο θέμα, έφυγε για το "Ινστιτούτο F. Kohlrausch" στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, όπου για ένα εξάμηνο εργάστηκε δίπλα στον Εmil Cohn. 

Στο Στρασβούργο μελέτησε τη διάδοση και την απορρόφηση ηλεκτρικών κυμάτων σε υγρά. 

Φωτογραφία με φασματικές γραμμές που πήρε ο Zeeman 
παρατηρώντας το φαινόμενο που φέρει τ' όνομά του.

Το 1894 επέστρεψε στο Leyden και από το 1895 έως το 1897 εργάστηκε ως "privaat-docent" ("εξωπανεπιστημιακός λέκτορας").

Το 1895 ο Zeeman παντρεύτηκε τη Johanna Elisabeth Lebret με την οποία απέκτησαν ένα γιο, τον Jan και τρεις κόρες, τις Johanna Elisabeth, Elisabeth και Wilhelmina. 

Το βασικό έργο του Zeeman, που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1896, ήταν η μελέτη της επίδρασης του μαγνητισμού στη φύση της ακτινοβολίας του φωτός, ένα θέμα που αποτέλεσε λογική συνέχεια της έρευνας του για το φαινόμενο Kerr. 

Το δίπλωμα που πήρε ο Pieter Zeeman κατά την
απονομή του Νόμπελ Φυσικής το 1902. 
(Μουσείο Boerhaave, Leiden)

Η ανακάλυψη του αποκαλούμενου "φαινόμενο Zeeman", για το οποίο του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ, ανακοινώθηκε με δύο διαφορετικές εργασίες στη Βασιλική Ακαδημία Επιστημών του Άμστερνταμ, πρώτα το 1896 από τον H. Kamerlingh Onnes και στη συνέχεια το 1897 από τον J.D. van der Waals.

(Τι είναι το φαινόμενο Zeeman; Κατά τη παρουσία ενός μαγνητικού πεδίου τα ενεργειακά επίπεδα των ατόμων, των ιόντων και των μορίων διαχωρίζονται σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Αυτό αναγκάζει τις φασματικές γραμμές εκπομπής να διαχωριστούν επίσης σε περισσότερες από μια γραμμές, με τον αριθμό των διαχωρισμών να είναι ανάλογος με την ισχύ του μαγνητικού πεδίου. Αυτό ονομάζεται φαινόμενο Zeeman και η αντίστοιχη αύξηση στον αριθμό των φασματικών γραμμών καλείται διαχωρισμός Zeeman.

Κατά συνέπεια, μπορούμε να συμπεράνουμε την παρουσία μαγνητικών πεδίων εάν βλέπουμε στο φάσμα το διαχωρισμό Zeeman, και μπορούμε να μετρήσουμε την ισχύ του πεδίου με το να μετρήσουμε την ποσότητα των γραμμών λόγω φαινομένου Zeeman.)

Ο τίτλος της πρώτης εργασίας ήταν "Over den Invloed eener Magnetisatie op den Aard van het door een Stof uitgezonden Licht" ("Σχετικά με την επίδραση του μαγνητισμού στη φύση του φωτός που εκπέμπεται από μια ουσία") και της δεύτερης "Over Doubletten en Tripletten in het Spectrum teweeggebracht door Uitwendige Magnetische Krachten" ("Σχετικά με τις διπλές και τριπλές (γραμμές) στο φάσμα που προκαλείται από εξωτερικές μαγνητικές δυνάμεις").

Pieter Zeeman και Niels Bohr.

Η σημασία της ανακάλυψης του Zeeman ήταν πολύ σημαντική, επειδή επιβεβαίωσε  αφενός τα θεωρητικά συμπεράσματα του Lorentz σχετικά με το πολωμένο φως που εκπέμπεται με την επίδραση μαγνητικού πεδίου, αφετέρου ότι τα ταλαντούμενα σωματίδια (που κατά τον Lorentz ήταν η πηγή της εκπομπής του φωτός) ήταν αρνητικά φορτισμένα και χίλιες φορές ελαφρύτερα από το άτομο του υδρογόνου. Έτσι, όταν τον επόμενο χρόνο ο J.J. Thomson ανακάλυψε την ύπαρξη ελεύθερων ηλεκτρονίων υπό μορφή καθοδικών ακτίνων, το φαινόμενο Zeeman έγινε ένα σημαντικό εργαλείο για τη διερεύνηση της δομής του ατόμου.

Το φαινόμενο Zeeman όχι μόνο έριξε φως στον μηχανισμό της ακτινοβολίας φωτός και στη φύση της ύλης και του ηλεκτρισμού, αλλά η τεράστια σημασία του έγκειται στο γεγονός ότι προσέφερε τα μέσα για την αποκάλυψη της δομής του ατόμου και την εξήγηση της συμπεριφοράς των στοιχείων της ύλης. 

Ελαιογραφία του Pieter Zeeman σε μεγάλη ηλικία.

Ήδη, στη δεύτερη εργασία που προανέφερα, ο Zeeman είχε εκφράσει την άποψη ότι η θεωρία περί της ύπαρξης ισχυρών μαγνητικών πεδίων στην επιφάνεια του Ήλιου (που ήταν αποδεκτή) θα μπορούσε να επαληθευτεί, καθώς εκείνη η περιοχή θα έδινε διαφορετικές φασματικές γραμμές σε σχέση με αυτές που θα προέρχονταν από το κυρίως σώμα του Ήλιου. 

Το 1908, ο αστρονόμος G.E. Hale, διευθυντής του Αστεροσκοπείου του Όρους Wilson, με επιστολή του στον Zeeman επιβεβαίωσε αυτή την άποψη έχοντας πάρει φωτογραφίες που έδειχναν ότι στους ηλιακούς στροβίλους οι φασματικές γραμμές πράγματι φαίνονταν να επηρεάζονται από μαγνητικά πεδία. Ακόμα και η θεωρητική πρόβλεψη σχετικά με την πιθανή αλληλεπίδραση μεταξύ των κατευθύνσεων της πόλωσης και εκείνων των μαγνητικών πεδίων επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια από τον Hale.

Ο Pieter Zeeman στέκεται μπροστά στον γλύπτη που
φτιάχνει το μπούστο του (Μουσείο Boerhaave, Leiden).

Το 1897, αφού ήδη ο Zeeman είχε κάνει την ανακάλυψη του μαγνητικού διαχωρισμού των φασματικών γραμμών, κλήθηκε να διδάξει σε μεταπτυχιακό στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. 

Το 1900 διορίστηκε ως έκτακτος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. 
Το 1902 ο Hendrik Antoon Lorentz και ο Pieter Zeeman μοιράστηκαν το Νόμπελ Φυσικής "για τις έρευνές τους πάνω στην επίδραση του μαγνητισμού σε φαινόμενα ακτινοβολίας".

Το 1908 ο Van der Waals φτάνοντας σε ηλικία 70 ετών συνταξιοδοτήθηκε και ο Zeeman επελέγη ως διάδοχός του, ενώ ταυτόχρονα ανέλαβε ως Διευθυντής του Εργαστηρίου Φυσικής. 

Το 1923, ένα νέο εργαστήριο ειδικά κατασκευασμένο για τον Zeeman τέθηκε στη διάθεσή του. Ένα χαρακτηριστικό του εργαστηρίου ήταν η τεράστια πλατφόρμα από σκυρόδεμα, βάρους 250 τόνων, που βρισκόταν υπερυψωμένη από το έδαφος και ήταν κατάλληλη για πειράματα χωρίς δονήσεις. 

Ο Zeeman στην Κοπεγχάγη, περίπου το 1929.
(αρχείο AIP Emilio Segrè Visual Archives, Goudsmit Collection)

Το Εργαστήριο είναι πλέον γνωστό ως Εργαστήριο Zeeman του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ. Πολλοί διάσημοι επιστήμονες επισκέφθηκαν τον Zeeman ή εργάστηκαν μαζί του για αρκετό καιρό σ' αυτό το εργαστήριο στο οποίο παρέμεινε μέχρι το 1935, όταν πλέον συνταξιοδοτήθηκε.

Ο Pieter Zeeman υπήρξε καταξιωμένος δάσκαλος και ήταν πολύ αγαπητός από τους φοιτητές του.  Ένας από αυτούς ήταν ο Cornelis Bakker, ο οποίος από το 1955 μέχρι τον πρόωρο θάνατό του σε αεροπορικό ατύχημα το 1960, ήταν Γενικός Διευθυντής του CERN, στη Γενεύη. Ένας άλλος που εργάστηκε στο εργαστήριό του ήταν ο S. Goudsmit, ο οποίος το 1925 με τον G.E. Uhlenbeck δημιούργησε την ιδέα της ιδιοπεριστροφής (spin) των ηλεκτρονίων.
Γενικά οι συνδαιτημόνες του θεωρούσαν τον Zeeman ως έναν ευχάριστο  οικοδεσπότη που του άρεσε συχνά να καλεί τους συνεργάτες και τους φοιτητές του να δειπνήσουν μαζί στο σπίτι του.

Το (πρώην) Εργαστήριο Zeeman
στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ.

Όμως, οι πειραματικές δραστηριότητες του Zeeman δεν είχαν να κάνουν μόνο με το πεδίο του μαγνητικού διαχωρισμού των φασματικών γραμμών. Επιπλέον ασχολήθηκε με το φαινόμενο Doppler στην οπτική και τις canal rays (ανοδικές ακτίνες). 
Ένα άλλο πεδίο μελέτης ήταν η διάδοση του φωτός σε κινούμενα μέσα. Αυτό το θέμα είχε καταστεί αντικείμενο πολλών ερευνών εξαιτίας της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και ενδιέφερε έντονα τους Lorentz και Αϊνστάιν.
Επίσης, με τον J. de Gier, πέτυχαν να ανακαλύψουν μια σειρά από νέα ισότοπα (μεταξύ άλλων τα ³⁸Ar, ⁶⁴Ni) με την βοήθεια του φασματογράφου μάζας του Thomson. 

Ο Αϊνστάιν στο εργαστήριο του Ζέεμαν στο Άμστερνταμ,
 με τον Πάουλ Έρενφεστ (περ. 1920).
(αρχείο AIP Emilio Segrè Visual Archives, W.F. Meggers Collection, 
Fermi Film Collection)

Ο Zeeman ανακηρύχτηκε επίτιμος διδάκτωρ των Πανεπιστημίων του Göttingen, της Οξφόρδης, της Φιλαδέλφειας, του Στρασβούργου, της Λιέγης, της Γάνδης, της Γλασκώβης, των Βρυξελλών και του Παρισιού. Ήταν επίσης μέλος ή επίτιμο μέλος πολλών Ακαδημιών, συμπεριλαμβανομένης της πολύ σπάνιας διάκρισης του Associate Etranger της Ακαδημίας Επιστημών του Παρισιού. Ήταν επίσης μέλος και πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Μέτρων και Σταθμών με έδρα το Παρίσι. 

Το 1898 διορίστηκε μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας Επιστημών του Άμστερνταμ και υπηρέτησε ως Γραμματέας του Μαθηματικού-Φυσικού Τμήματος από το 1912 έως το 1920. Τιμήθηκε με αρκετά μετάλλια μεταξύ των οποίων το Μετάλλιο Matteucci (1912), το Μετάλλιο Henry Draper (1921), το Μετάλλιο Rumford (1922), το Μετάλλιο Franklin κλπ.  

Ο Pieter Zeeman και ο Taco de Bruin έξω από το εργαστήριο
Φυσικής στο Άμστερνταμ (27 Αυγούστου 1938).
(αρχείο AIP Emilio Segrè Visual Archives, W. F. Meggers Collection)

Προς τιμή του δόθηκε το όνομά του σ' έναν κρατήρα (Zeeman crater) στο νότιο ημισφαίριο της Σελήνης και σ' έναν αστεροειδή (29212 Zeeman) που ανακαλύφθηκε το 1991.

Εκτός από τον τομέα των επιστημονικών του ενασχολήσεων, ο Zeeman έδειχνε επίσης μεγάλο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και το θέατρο. 

Ο οικογενειακός τάφος Zeeman στο Χάαρλεμ.

Ο Pieter Zeeman πέθανε στο Άμστερνταμ μετά από σύντομη ασθένεια, στις 9 Οκτωβρίου 1943, σε ηλικία 78 ετών.  Τάφηκε στο κοιμητήριο Kleverlaan, στο Χάαρλεμ.

• Βίντεο με πειραματική παρουσίαση του φαινομένου Zeeman από την ιστοσελίδα  Applied Science (αγγλικά, 12:02).

Πηγή: Today in Science History, Wikipedia, Nobelprize

Σαν σήμερα ... 1954, θεμελιώνονται οι εγκαταστάσεις του CERN.

Άποψη των κτιριακών εγκαταστάσεων του CERN, όπως είναι σήμερα. 

Σαν σήμερα, στις 17 Μαΐου 1954, ξεκίνησαν οι πρώτες εργασίες εκσκαφής στην περιοχή  Meyrin, βορειοδυτικά της Γενεύης, για το κτίσιμο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικής Έρευνας (CERN). Σήμερα, ένα μέρος του συνόλου των εγκαταστάσεων του ερευνητικού κέντρου εκτείνονται στο έδαφος της Γαλλίας.

Ας δούμε όμως σε συντομία, τι προϋπήρξε αυτού του γεγονότος. 

Στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι υποδομές της Ευρώπης είχαν καταρρεύσει και η ευρωπαϊκή επιστήμη δεν ήταν πλέον παγκόσμιας κλάσης. Πολλοί ικανοί Ευρωπαίοι επιστήμονες είχαν μετακινηθεί στις ΗΠΑ είτε κατά τη διάρκεια του πολέμου, στο πλαίσιο της αντιναζιστικής συμμαχίας για την κατασκευή της ατομικής βόμβας ("Πρόγραμμα Μανχάταν"), είτε μετά τον πόλεμο, επειδή η οικονομία πολλών ευρωπαϊκών χωρών ήταν σε άσχημη κατάσταση. Πέραν αυτών, εξαιρετικοί επιστήμονες από τη Γερμανία μετακινήθηκαν στο αμερικάνικο έδαφος στα πλαίσια επιχειρήσεων, όπως η "Alsos Mission" ("Επιχείρηση Alsos") ή στο σοβιετικό τομέα.

Το σήμα του CERN.

Διαπρεπείς φυσικοί αναγνώριζαν ότι για να μπορέσει η Ευρώπη να γίνει πάλι ανταγωνιστική στην πυρηνική φυσική, θα έπρεπε οι ευρωπαϊκές χώρες να ενώσουν τις δυνάμεις τους. 
Ακολουθώντας το παράδειγμα των διεθνών οργανισμών, μια χούφτα φωτισμένων επιστημόνων φανταζόταν τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εργαστηρίου ατομικής φυσικής. Οι Raoul Dautry, Pierre Auger και Lew Kowarski στη Γαλλία, ο Edoardo Amaldi στην Ιταλία και ο Niels Bohr στη Δανία ήταν μεταξύ αυτών των πρωτοπόρων. Ένα τέτοιο εργαστήριο, όχι μόνο θα έφερνε τους Ευρωπαίους επιστήμονες κάτω από την ίδια στέγη, αλλά επιπλέον θα επέτρεπε στις χώρες τους να μοιραστούν το αυξημένο κόστος των απαραίτητων εγκαταστάσεων.

Ο Γάλλος θεωρητικός φυσικός Louis de Broglie
(βραβείο Νόμπελ στη Φυσική το 1929).

Ο Γάλλος φυσικός Louis de Broglie ήταν αυτός που έκανε την πρώτη επίσημη πρόταση για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου, στην Ευρωπαϊκή Πολιτιστική Διάσκεψη που ξεκίνησε στη Λωζάνη στις 9 Δεκεμβρίου 1949. Στις 12 Δεκεμβρίου 1949, η Διάσκεψη υιοθέτησε τις προτάσεις για την ίδρυση Πανευρωπαϊκού Ινστιτούτου Πυρηνικής Φυσικής και την άρση των περιορισμών στη ροή βιβλίων και περιοδικών μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. 
Μια παραπέρα ώθηση στο θέμα έδωσαν στην 5η Γενική Διάσκεψη της UNESCO που πραγματοποιήθηκε στη Φλωρεντία τον Ιούνιο του 1950, αφενός ο Αμερικανός φυσικός, βραβευμένος με Νόμπελ Φυσικής Isidor Rabi, καταθέτοντας ψήφισμα που εξουσιοδοτούσε την UNESCO να «συνδράμει και να ενθαρρύνει τη δημιουργία περιφερειακών ερευνητικών εργαστηρίων με στόχο την αύξηση της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας ...», αφετέρου ο Niels Bohr μέσα από το "Ανοιχτό Γράμμα προς τα Ηνωμένα Έθνη", όπου οραματιζόταν "έναν νέο κόσμο" μεταξύ χωρών που θα εγκατέλειπαν τον απομονωτισμό για την αληθινή πολιτιστική ανταλλαγή.

Το 1952, στην τρίτη συνεδρίαση του προσωρινού συμβουλίου,

αποφασίζεται η εγκατάσταση του CERN στη Γενεύη.

Στη διακυβερνητική συνάντηση της UNESCO, που έγινε στο Παρίσι τον Δεκέμβριο του 1951, εγκρίθηκε το πρώτο ψήφισμα σχετικά με τη σύσταση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Πυρηνικής Έρευνας. Δύο μήνες αργότερα, 11 χώρες υπέγραψαν συμφωνία για την ίδρυση του προσωρινού συμβουλίου. Τότε γεννήθηκε το ακρωνύμιο CERN (Centre Européenne de Recherche Nucléaireστη) στη γαλλική γλώσσα.

Το 1952, στην τρίτη σύνοδο του προσωρινού συμβουλίου του CERN, η Γενεύη επελέγη ως χώρος για την εγκατάσταση του Εργαστηρίου. 
Αυτή η επιλογή πέρασε με επιτυχία από δημοψήφισμα που έγινε στο καντόνι της Γενεύης τον Ιούνιο του 1953, με 16.539 ψήφους υπέρ και 7332 ψήφους κατά.

Κατά την έκτη σύνοδο του Συμβουλίου του CERN που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι από τις 29 Ιουνίου ως την 1η Ιουλίου 1953, η σύμβαση για την ίδρυση του οργανισμού υπογράφηκε, με την επιφύλαξη επικύρωσης, από 12 κράτη. Η σύμβαση επικυρώθηκε σταδιακά από τα 12 ιδρυτικά κράτη μέλη: Βέλγιο, Δανία, Γαλλία, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (Δυτική Γερμανία), Ελλάδα, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Νορβηγία, Σουηδία, Ελβετία, Ηνωμένο Βασίλειο και Γιουγκοσλαβία. 

Κάτω από τα βλέμματα υπηρεσιακών παραγόντων της Γενεύης 
και μελών του προσωπικού του CERN ξεκινά η θεμελίωση
 των εγκαταστάσεων στην περιοχή του Meyrin.

Στις 17 Μαΐου 1954 όπως προανέφερα, ξεκίνησε η θεμελίωση των κτιριακών εγκαταστάσεων του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικής Έρευνας στην περιοχή Meyrin, βορειοδυτικά της Γενεύης, πολύ κοντά στα σύνορα με τη Γαλλία.  

Στις 29 Σεπτεμβρίου 1954, μετά την επικύρωση από τη Γαλλία και τη Γερμανία, δημιουργήθηκε επίσημα ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικής Έρευνας (European Organization for Nuclear Research). Το προσωρινό CERN διαλύθηκε, αλλά το ακρωνύμιο παρέμεινε.

Οι υπογραφές των 12 κρατών-μελών. Κυκλωμένη φαίνεται

 η υπογραφή του Έλληνα αντιπροσώπου Ν. Εμπειρίκου.

Σύμφωνα με τον Lew Kowarski, πρώην διευθυντή του CERN, όταν το όνομα άλλαξε, το ακρωνύμιο θα μπορούσε να γίνει OERN (Organisation Européenne de Recherche Nucléaire), αλλά ο Heisenberg είπε ότι το ακρωνύμιο θα μπορούσε "να παραμείνει CERN ακόμα και αν το όνομα δεν είναι (αυτό)".

Πρώτος πρόεδρος του CERN ήταν ο Sir Benjamin Lockspeiser. Ο Edoardo Amaldi ήταν ο γενικός γραμματέας του CERN στα πρώιμα βήματά του, όταν ακόμα οι εργασίες ήταν δοκιμαστικές. 

Το 1954 ο Felix Bloch τοποθετήθηκε πρώτος γενικός διευθυντής στο CERN.

Ο Ελβετός φυσικός Felix Bloch, πρώτος γενικός διευθυντής
 στο CERN (βραβείο Νόμπελ στη Φυσική το 1952).

Το Εργαστήριο αρχικά ασχολήθηκε με την μελέτη των ατομικών πυρήνων, αλλά σύντομα η έρευνα στράφηκε στη φυσική των υψηλών ενεργειών, που αφορούσε κυρίως στη μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ υποατομικών σωματιδίων.

Έτσι, το Εργαστήριο που λειτουργεί στο CERN αναφέρεται συνήθως ως το Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Σωματιδιακής Φυσικής (Laboratoire Européen pour la Physique des Particules), το οποίο περιγράφει καλύτερα την έρευνα που διεξάγεται εκεί, αλλά εννοείται ότι πλέον μιλάμε για ένα πλέγμα πολλών εργαστηρίων που ασχολείται με την αντιύλη, την σκοτεινή ύλη, το καθιερωμένο πρότυπο (Standard Model) κλπ.

Πίνακας με τις χώρες που είναι: 
κανονικά μέλη (23),
  σε προκαταρκτικό στάδιο εισόδου (2) 
και σε σύνδεση (5) με το CERN.

Σήμερα, γενική διευθύντρια του Οργανισμού είναι η Ιταλίδα πειραματική φυσικός Fabiola Gianotti. Ανέλαβε την 1η Ιανουαρίου 2016 αντικαθιστώντας τον Γερμανό φυσικό Rolf-Dieter Heuer και είναι η πρώτη γυναίκα στη θέση αυτή.

Μια περισσότερο εκτεταμένη ιστορική παρουσίαση για τη δημιουργία του CERN, αλλά και τις αντιρρήσεις που είχαν διατυπωθεί γι' αυτή την ενέργεια ΕΔΩ (από τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του ULSTER, Owen Barr). Η εργασία στο τέλος περιέχει μεγάλο πλήθος πηγών απ' όπου έχουν αντληθεί τα στοιχεία.

• Ένα βίντεο για την ιστορία του CERN (αγγλικά, 4:10).

• Ένα βίντεο για τη δουλειά που γίνεται στο CERN: "CERN in 3 minutes" ("Το CERN σε 3 λεπτά" - αγγλικά).

Πηγή: Today in Science History,  CERN,  Wikipedia