Σαν σήμερα ... 1961 ο πρώτος άνθρωπος σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Η παρουσίαση της πρώτης πτήσης του Γκαγκάριν από την
"Ιζβέστια" (επίσημη εφημερίδα της σοβιετικής κυβέρνησης)

Σαν σήμερα, στις 12 Απριλίου 1961, ο Σοβιετικός κοσμοναύτης Yuri Alekseyevich Gagarin (ρωσ. Ю́рий Алексе́евич Гага́рин) εκτοξεύθηκε από το Κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ στο Καζακστάν της Κεντρικής Ασίας με το διαστημόπλοιο Vostok 1 (ВΟCΤOK-1) κι έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο διάστημα και μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Ήταν η Τετάρτη μετά το Ορθόδοξο Πάσχα και η ώρα έδειχνε 06.07 UTC (09.07 ώρα Μόσχας), όταν ο Γιούρι Γκαγκάριν ξεκίνησε για το ιστορικό του ταξίδι μέσα στο Vostok 1 (Ανατολή 1).

Είχε προηγηθεί μια πολύ σκληρή διαδικασία επιλογής και εκπαίδευσης των 20 πρώτων υποψηφίων κοσμοναυτών. Έπρεπε, μεταξύ άλλων, να αντέξουν σε επιταχύνσεις 13 g και η ψυχολογική εκπαίδευση περιελάμβανε ένα 24ωρο σε σκοτεινό και ηχομονωμένο δωμάτιο. Οι τελικοί υποψήφιοι για το πρώτο ταξίδι στο διάστημα ήταν ο Γκαγκάριν και ο Gherman Titov, που επιλέχτηκαν, αφενός λόγω της άριστης επίδοσης που είχαν κατά την εκπαίδευσή τους, αφετέρου για το μικρό τους ανάστημα (το ύψος του Γκαγκάριν ήταν μόλις 1,58 μ), μιας και ο θάλαμος της κάψουλας που θα τους μετέφερε στο διάστημα ήταν εξαιρετικά περιορισμένος και το μικρό βάρος του κοσμοναύτη αποτελούσε σημαντικό προσόν, αφού μείωνε το κόστος. Η τελική απόφαση ήταν να πετάξει ο Γκαγκάριν, με τον Τίτωφ ως εφεδρικό.

Αφού είχε γίνει η εκτόξευση, ο ραδιοφωνικός σταθμός της σοβιετικής πρωτεύουσας διέκοψε το πρόγραμμά του και ο εκφωνητής καλούσε τους ακροατές να αναμείνουν έκτακτη ανακοίνωση του επίσημου πρακτορείου ειδήσεων Tass. Η προειδοποίηση επαναλήφθηκε τρεις φορές. Η αγωνία κορυφώθηκε. Στις 10.02 (ώρα Μόσχας) η υποβλητική φωνή του Yuri Levitan, του δημοσιογράφου που εκφωνούσε τις σημαντικότερες ειδήσεις, σκόρπισε ρίγη συγκίνησης και ενθουσιασμού σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Μιλώντας αργά και καθαρά ο εκφωνητής ανήγγειλε: "Εδώ Μόσχα. Προς όλους τους σταθμούς ραδιοφώνου της Σοβιετικής Ένωσης. Μεταδίδουμε την ανακοίνωση του Tass για την πρώτη πτήση του ανθρώπου στο κοσμικό Διάστημα". Στις τελευταίες αυτές λέξεις ο εκφωνητής ύψωσε κατά τρόπο δραματικό τη φωνή και σταμάτησε προς στιγμήν για να δοθεί χρόνος να αντιληφθούν οι ακροατές τη σημασία της ανακοίνωσης. "Το πρώτο διαστημόπλοιο του κόσμου Βοστόκ με άνθρωπο επιβάτη τέθηκε σε τροχιά από τη Σοβιετική Ένωση στις 12 Απριλίου 1961. Ο πλοηγός διαστήματος του διαστημόπλοιου-δορυφόρου Βοστόκ είναι ο Σοβιετικός πολίτης επισμηναγός Γκαγκάριν Γιούρι Αλεξέγιεβιτς ...".

Στις 09.22 (ώρα Μόσχας) το Βοστόκ βρισκόταν πάνω από τη Νότια Αμερική και ο Γκαγκάριν έστειλε προς τη Γη το πρώτο μήνυμά του: "Η πτήση συνεχίζεται ομαλά. Είμαι καλά". Στις 10.15 το διαστημόπλοιο βρισκόταν πάνω από την Αφρική με κατεύθυνση την Ε.Σ.Σ.Δ. και ο πρώτος κοσμοναύτης, που το όνομά του θα έμενε για πάντα στην ιστορία, έστειλε το δεύτερο μήνυμα: "Η πτήση συνεχίζεται ομαλά. Υφίσταμαι καλώς την έλλειψη βαρύτητας".

25 λεπτά μετά την εκτόξευση το διαστημόπλοιο είχε μπει σε ελλειπτική τροχιά με απόγειο 302 χιλιόμετρα, περίγειο 175 χιλιόμετρα και περίοδο 89 λεπτά και 34 δευτερόλεπτα, κινούμενο με ταχύτητα 7,61 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο (27.396 χιλιόμετρα την ώρα). Το κωδικό του όνομα κατά τη διάρκεια της πτήσης ήταν Кедр (Κέδρος).

Μετά από 67 λεπτά σε τροχιά, το προσωπικό ελέγχου πτήσης έδωσε εντολή στο σκάφος να πυροδοτήσει τους κινητήρες επιβράδυνσης και ν' αρχίσει την επανείσοδό του στην γήινη ατμόσφαιρα. Ο Γκαγκάριν δεν προσγειώθηκε μαζί με την κάψουλα, αλλά χρησιμοποίησε το εκτινασσόμενο κάθισμά του σε ύψος 7 χιλιομέτρων. Μετά από ελεύθερη πτώση χρησιμοποίησε το αλεξίπτωτό του και προσγειώθηκε κοντά στην πόλη Engels, στην περιοχή του Σαράτοφ, στις όχθες του Βόλγα. Μια γυναίκα, η εγγονή της και η αγελάδα τους ήταν οι πρώτοι που είδαν τον Γκαγκάριν να επιστρέφει. Η συνολική διάρκεια της αποστολής, που τελείωσε στις 10.55 ώρα Μόσχας με την προσγείωση του Γκαγκάριν, ήταν 108 λεπτά.

Κατά τη διάρκεια της πτήσης το Σοβιετικό Επιτελείο προήγαγε τον Γκαγκάριν σε Ταγματάρχη (για την περίπτωση που δεν επέστρεφε). 

Είχαν ετοιμαστεί τρία δελτία τύπου για την αποστολή πριν την εκτόξευση: ένα για την περίπτωση επιτυχίας και δύο για την περίπτωση αποτυχίας. Ο Γκαγκάριν δεν είχε τον έλεγχο του σκάφους του, επειδή κανείς δεν ήξερε πώς οι συνθήκες κατά την πτήση θα επηρέαζαν τον άνθρωπο βιολογικά και ψυχολογικά. Ο συνδυασμός για το ξεκλείδωμα του χειριστηρίου βρισκόταν μέσα σ' ένα σφραγισμένο φάκελο που είχε μαζί του, ενώ το σκάφος ελεγχόταν από επιτελείο επιστημόνων και τεχνικών στη Γη.

Αξίζει ν' αναφέρουμε ότι αρχιτέκτονας αυτού του διαστημικού επιτεύγματος ήταν ο Σοβιετικός μηχανικός πυραύλων Sergei Pavlovich Korolev.

Δύο μέρες μετά τον άθλο, εκατομμύρια Μοσχοβιτών αποθέωσαν τον Γκαγκάριν, ενώ ο Νικίτα Χρουστσόφ τον ασπάστηκε δακρυσμένος. 

Ο Νικίτα Χρουτσόφ (αρισ.) και ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ (δεξ.) με τον Γιούρι Γκαγκάριν
στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας, την Πρωτομαγιά του 1961 

Στην αντίπερα όχθη, στις Η.Π.Α., τα συναισθήματα ήταν ανάμικτα. Απογοήτευση, επειδή το πρώτο βήμα το έκαναν πάλι οι αντίπαλοι, αλλά και θαυμασμός για το άλμα της επιστήμης. "Είναι φανταστικό, μυθικό επίτευγμα" δήλωσε ο James Webb, διευθυντής τότε της NASA.

Σε λιγότερο από ένα μήνα μετά, στις 5 Μαΐου 1961, οι Αμερικανοί "απάντησαν" πραγματοποιώντας μια σύντομη βολή με επανδρωμένη "κάψουλα". Ο Alan Shepard έγινε ο πρώτος Αμερικανός αστροναύτης που εκτοξεύτηκε στο διάστημα από το Ακρωτήριο Κανάβεραλ, φτάνοντας μέχρι ύψους 180 χιλιομέτρων. Η πτήση του είχε διάρκεια δεκαπέντε λεπτά και στο τέλος εγκατέλειψε τον θαλαμίσκο Mercury και έπεσε στον ωκεανό με αλεξίπτωτο. 

Δείτε το βίντεο της επίσημης υποδοχής του Γιούρι Γκαγκάριν στη Μόσχα, στις 14 Απριλίου 1961.

Πηγή: Today in Science History

Σαν σήμερα ... 1993 έγινε το όχι πολύ γνωστό, σοβαρό πυρηνικό ατύχημα, στη "μυστική πόλη" Tomsk 7 της Σιβηρίας.

Ο χάρτης εξάπλωσης της ραδιενέργειας γύρω από το Tomsk 7 στις 12 Απριλίου 1993
(οι τιμές που φαίνονται αναφέρονται σε ένταση δόσης σε μονάδες  μR/h)

Σαν σήμερα, στις 6 Απριλίου 1993, στην πόλη Tomsk-7 της Σιβηρίας, συνέβη το πιο σοβαρό ρωσικό πυρηνικό ατύχημα μετά το Τσερνομπίλ (1986) και το ατύχημα Kyshtym (1957) στο Mayak.

Μέχρι το 1992, η πόλη Τομσκ-7 που βρισκόταν στη Σιβηρία, ήταν μια από τις «μυστικές (κλειστές) πόλεις» της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οι πόλεις αυτές είχαν ιδιαίτερη (κωδική) ονομασία και χρειαζόταν ειδική άδεια να έχει κάποιος για να τις επισκεφτεί. 

Δημιουργήθηκε το 1949 και ήταν γνωστή ως Pyaty Pochtovy ως το 1954, οπότε πήρε την ονομασία Τομσκ-7 (Томск-7) μέχρι το 1992. Τότε, το νέο καθεστώς της Ρωσίας έδωσε το δικαίωμα σ' αυτές τις πόλεις να επανέλθουν στην παλαιότερη ονομασία τους. Έτσι, η πόλη από τότε ονομάζεται Seversk.

Στην περιοχή στεγάζονταν αρκετές πυρηνικές εγκαταστάσεις για την παραγωγή, σε μεγάλη κλίμακα, πλουτωνίου και ουρανίου για πυρηνικά καύσιμα και όπλα, συμπεριλαμβανομένης της επανεπεξεργασίας των χρησιμοποιηθέντων καυσίμων.

Στην κλειστή πόλη κατοικούσαν τότε περίπου 100.000 εργαζόμενοι με τις οικογένειές τους.

Τι συνέβη όμως στις 6 Απριλίου 1993 στις εγκαταστάσεις του Τομσκ-7;

Εκείνη την ημέρα, οι εργαζόμενοι έχυναν νιτρικό οξύ σε μια δεξαμενή για να διαχωρίσουν το πλουτώνιο από χρησιμοποιημένα πυρηνικά καύσιμα. Δεν είναι σαφές κατά πόσον το ατύχημα προκλήθηκε από ανθρώπινο λάθος ή τεχνικό σφάλμα, αλλά πιστεύεται ότι η έλλειψη συμπιεσμένου αέρα προκάλεσε την ανάμιξη νιτρικού οξέος, ουρανίου και πλουτωνίου, με αποτέλεσμα την υπερθέρμανση και ανύψωση της θερμοκρασίας σε κρίσιμες τιμές, μέσα σε λίγα λεπτά.

Η έκρηξη που ακολούθησε προκάλεσε την κατάρρευση των τοίχων σε δύο ορόφους του συγκροτήματος και την έναρξη πυρκαγιάς. Μ' αυτό τον τρόπο απελευθερώθηκαν στο περιβάλλον περίπου 250 m³ ραδιενεργού αερίου, 8,7 κιλά ουρανίου και 500 g πλουτωνίου. Αυτή η ποσότητα ραδιενεργών υλικών που απελευθερώθηκαν αντιστοιχούσε σε ραδιενέργεια περίπου 30 Tera-Becquerel από β και γ ακτινοβολία και περίπου 6 Giga-Becquerel από το πλουτώνιο-239.

Ένας χώρος, 1.500 m² περίπου γύρω από τις εγκαταστάσεις, διαπιστώθηκε ότι ήταν σοβαρά μολυσμένος (ραδιενεργά ρυπασμένος), ενώ το ραδιενεργό σύννεφο κάλυψε με αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας μια συνολική περιοχή 120 km², εκθέτοντας χιλιάδες άτομα σε αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας και ρυπαίνοντας τον αέρα, το νερό και το έδαφος για πολλές γενιές.

Η έκρηξη στο Τομσκ-7 κατετάγη στο επίπεδο 4 της Διεθνούς Κλίμακας Εκδήλωσης Πυρηνικών και Ραδιολογικών Γεγονότων (INES) και ήταν συγκρίσιμο με το πυρηνικό ατύχημα της Tokai-mura στην Ιαπωνία, το 1999.

Όπως διαπιστώθηκε, από το πυρηνικό νέφος περισσότερο επηρεάστηκαν τα γειτονικά χωριά Georgievka και Nadezhda. Η "βροχή" των ραδιενεργών ισοτόπων στην ευρύτερη περιοχή είχε ως αποτέλεσμα τα επίπεδα της ακτινοβολίας να μετρηθούν έως και 100 φορές πάνω από το φυσιολογικό επίπεδο. Τα εδάφη στις γύρω περιοχές βρέθηκαν με αυξημένες ποσότητες ραδιοϊσοτόπων, όπως καίσιο-137 και στρόντιο-90. Αυτά τα ραδιοϊσότοπα μπορούν να προκαλέσουν συμπαγείς όγκους και γενετικές ανωμαλίες σε απογόνους όταν εισπνέονται ή προσλαμβάνονται μέσω της τροφής ή του νερού, ενώ το στρόντιο-90 είναι μια γνωστή αιτία για λευχαιμία.

Με τη βοήθεια ξένων ειδικών, οι πρώτες επιχειρήσεις καθαρισμού μπόρεσαν να συλλέξουν και να αφαιρέσουν περίπου 577 g πλουτωνίου από την περιοχή γύρω από το Τομσκ-7. Το ενδιαφέρον είναι ότι το πλουτώνιο που είχε διαφύγει λόγω της έκρηξης ήταν λιγότερο, γεγονός που υποδηλώνει λαθραία διαρροή πλουτωνίου από τις εγκαταστάσεις, πριν το ατύχημα. 

Αρκετούς μήνες μετά την έκρηξη, δείγματα από το έδαφος συνέχισαν να δείχνουν αυξημένα επίπεδα ραδιενεργών ισοτόπων όπως πλουτώνιο, ουράνιο, ζιρκόνιο, ρουθήνιο, δημήτριο, νιόβιο και αντιμόνιο, συνεχώς εκθέτοντας τον πληθυσμό σε ραδιενέργεια.

Σύμφωνα με το Ίδρυμα Bellona, μια νορβηγική περιβαλλοντική ΜΚΟ, περίπου 30 μεγάλα ατυχήματα συνέβησαν κατά την διάρκεια της λειτουργίας των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Τομσκ-7, απελευθερώνοντας περίπου 10 g πλουτωνίου στην ατμόσφαιρα, κάθε χρόνο.

Το 2008, μια μελέτη διαπίστωσε αυξημένα επίπεδα πλουτωνίου και καισίου-137 στο έδαφος και σε δείγματα νερού, γεγονός που υποδηλώνει περαιτέρω διαρροές.

Ορισμένοι αντιδραστήρες στο Τομσκ-7 έκλεισαν τον Ιούνιο του 2008, μετά τη συμφωνία του 2003 μεταξύ της Ρωσίας και των ΗΠΑ σχετικά με την κατάργηση της παραγωγής πλουτωνίου για οπλικά συστήματα. Η επανεπεξεργασία των χρησιμοποιηθέντων καυσίμων και η απόρριψη των πυρηνικών αποβλήτων στις εγκαταστάσεις που διαχειρίζεται η εταιρεία Siberian Chemical Combine συνεχίζονται μέχρι σήμερα. 

Το 2001, ένα επαρχιακό δικαστήριο της περιφέρειας Τομσκ αποφάνθηκε, σχετικά με μια μήνυση μολυσμένων κάτοικων του χωριού Georgievka κατά της Siberian Chemical Combine, αποφασίζοντας ότι η εταιρεία έπρεπε να καταβάλει σε κάθε ενάγοντα ποσό αποζημίωσης που ισοδυναμούσε με 860 δολάρια ΗΠΑ. Σύμφωνα με το Ίδρυμα Bellona, κατά τη διάρκεια των δικαστικών ακροάσεων, 14 από τους 26 ενάγοντες απεβίωσαν.

Πηγή: Today in Science History

Σαν σήμερα ...1906 γεννήθηκε ο νομπελίστας Ιάπωνας φυσικός Sin-Itiro Tomonaga.

Ο Sin-Itiro Tomonaga σε χαρακτηριστική πόζα με τσιγάρο.

Σαν σήμερα, στις 31 Μαρτίου 1906, γεννήθηκε στο Τόκιο ο Ιάπωνας φυσικός Sin-Itiro Tomonaga (ιαπωνικά: 朝永振) του οποίου το έργο επηρέασε σημαντικά την κβαντική ηλεκτροδυναμική.

Ήταν το δεύτερο παιδί και μεγαλύτερος γιος του Ιάπωνα φιλοσόφου Sanjuro Tomonaga και της Hide Tomonaga. Το 1913 η οικογένεια Tomonaga μετακόμισε στο Κιότο, επειδή ο πατέρας του τοποθετήθηκε καθηγητής φιλοσοφίας στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο του Κιότο. Αποφοίτησε από το Τρίτο Γυμνάσιο του Κιότο, ένα σχολείο που ανέδειξε μια μεγάλη ομάδα μαθητών που εξελίχθηκαν σε σημαντικές προσωπικότητες της Ιαπωνίας. 

Το 1926 μπήκε στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο του Κιότο και ήταν συμφοιτητής με τον Hideki Yukawa, κάτοχο του Νόμπελ Φυσικής 1949. Το 1929, αφού πήρε το πτυχίο Rigakushi (μπάτσελορ) στη φυσική, συνέχισε να εργάζεται στο πανεπιστήμιο ως βοηθός για τα επόμενα τρία χρόνια. Στη συνέχεια, το 1932 εντάχθηκε στην ομάδα του καθηγητή Yoshio Nishina στο Ινστιτούτο Φυσικής και Χημικής Έρευνας Riken του Τόκιο. Εκεί ξεκίνησε να εργάζεται σ' ένα καινούριο, εξελισσόμενο τομέα θεωρητικής φυσικής, την κβαντική ηλεκτροδυναμική, υπό την καθοδήγηση του δρ. Nishina. Η εργασία του εκείνης της εποχής για τη δημιουργία φωτοηλεκτρικού ζεύγους (photoelectric pair creation) είναι πολύ γνωστή.

2 Νόμπελ Φυσικής: Hideki Yukawa (αρ.) και Sin-Itiro Tomonaga.

Το 1937 εγκαταστάθηκε στη Λειψία της Γερμανίας για να σπουδάσει πυρηνική φυσική και ιδιαίτερα το πεδίο της κβαντικής θεωρίας, κοντά στην θεωρητική ομάδα εργασίας του W. Heisenberg. Εκεί έμεινε μέχρι το 1939 και έγραψε την εργασία "Innere Reibung und Wärmeleitfähigkeit der Kernmaterie" ("Εσωτερική τριβή και θερμική αγωγιμότητα του υλικού του πυρήνα"), που αποτέλεσε τη διδακτορική διατριβή του στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο του Τόκιο τον Δεκέμβριο 1939. Ο λόγος της εσπευσμένης αναχώρησης του Tomonaga από τη Γερμανία ήταν η έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. 

Επιστρέφοντας στην Ιαπωνία, παντρεύτηκε την Ryοko Sekiguchi το 1940 και απέκτησαν δύο γιους και μία κόρη.
Το 1941 ανέλαβε θέση καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο (σήμερα Πανεπιστήμιο Tsukuba). 

Sin-Itiro Tomonaga, φωτογραφία από τον Yousuf Karsh 

Κατά τη διάρκεια του πολέμου ασχολήθηκε με τη μελέτη του magnetron, τη θεωρία των μεσονίων και τη δικιά του θεωρία "super-many-time".

Ενδιαφέρθηκε για την ανάπτυξη μιας θεωρίας για τα συστήματα μικροκυμάτων, έλυσε την κίνηση των ηλεκτρονίων στο magnetron και ανέπτυξε μια ενοποιημένη θεωρία των συστημάτων που αποτελούνται από οδηγούς κύματος (waveguides) και αντηχεία κοιλότητας (cavity resonators).

Το 1943 δημοσίευσε τη "super-many-time theory", που συνέδεε την κβαντική μηχανική με τη θεωρία σχετικότητας.

Ο Sin-Itiro Tomonaga το 1949.

Το 1948, ο Tomonaga και οι μαθητές του επανεξέτασαν μια εργασία από το 1939 του Sidney Dancoff, που προσπάθησε, αλλά δεν κατάφερε ν' αποδείξει, ότι οι άπειρες ποσότητες που εμφανίζονται στην κβαντική ηλεκτροδυναμική (QED) μπορούν να αλληλοκαταργηθούν. Ο Tomonaga, εφαρμόζοντας τη θεωρία του, διαπίστωσε ότι ο Dancoff είχε αγνοήσει έναν όρο στους υπολογισμούς του. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον όρο, η θεωρία έδωσε πεπερασμένα αποτελέσματα. Έτσι, ο Tomonaga ανακάλυψε την μέθοδο της επανακανονικοποίησης (renormalization) ανεξάρτητα από τον Julian Schwinger και μπόρεσε να υπολογίσει ταυτόχρονα φυσικές ποσότητες, όπως η μετατόπιση Lamb.

O Sin-Itiro Tomonaga σε ηλικία 56 ετών με τη σύζυγό του Ryοko
και την κόρη τους Shigeko, 21 ετών, μπροστά στο σπίτι τους στο Τόκιο.
(getty images) 

Τον επόμενο χρόνο 1949, προσκλήθηκε από τον Robert Oppenheimer να εργαστεί στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών στο Πανεπιστήμιο Princeton. Εκεί μελέτησε το πρόβλημα ταλαντώσεων ενός κβαντικού-μηχανικού συστήματος πολλαπλών σωμάτων.

Την επόμενη χρονιά επέστρεψε στην Ιαπωνία και πρότεινε το θεωρητικό μοντέλο του υγρού Tomonaga-Luttinger.

Το 1955 δημοσίευσε μια θεμελιώδη θεωρία της κβαντικής μηχανικής συλλογικών κινήσεων ("collective motions"). Την ίδια χρονιά πήρε την πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός Ινστιτούτου Πυρηνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο. Από το 1956 έως το 1962 διετέλεσε πρόεδρος του Πανεπιστημίου του Τόκιο. Το 1963 έγινε πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ιαπωνίας και διευθυντής του Ινστιτούτου Οπτικών Ερευνών του πανεπιστημίου.

Η δημοσίευση του περιοδικού Science με την είδηση της απονομής
του Νόμπελ Φυσικής 1965 στους Tomonaga, Schwinger και Feynman.

Το 1965 μοιράστηκε το Νόμπελ Φυσικής με τον Julian Schwinger και τον Richard P. Feynman "για τη θεμελιώδη εργασία τους στην κβαντική ηλεκτροδυναμική και τις συνέπειες από την εμβάθυνση στη φυσική των στοιχειωδών σωματιδίων".

Ο Tomonaga τιμήθηκε με το Βραβείο της Ιαπωνικής Ακαδημίας (1948), το Βραβείο Order of Culture από τον Ιάπωνα αυτοκράτορα (1952) και το Μετάλλιο Lomonosov από την ΕΣΣΔ (1964). Υπήρξε μέλος της Ιαπωνικής Ακαδημίας, όπως και πολλών Ακαδημιών άλλων χωρών. 

Νομίζω ότι είναι χαρακτηριστική η απάντηση που έδωσε στο γιατί ασχολήθηκε με το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο "Η καριέρα μου στη φυσική ξεκίνησε, λόγω της επίσκεψης του Αϊνστάιν στην Ιαπωνία το 1922, όταν διαπίστωσα ότι ο κόσμος της φυσικής κρύβει πολλά θαύματα. Μαγεύτηκα από την πιθανότητα να ερευνήσω αυτό τον καταπληκτικό κόσμο".

Το εξώφυλλο του βιβλίου που αναφέρεται στους 4 θεμελιωτές
της θεωρίας QED: Dyson, Feynman, Schwinger και Tomonaga
(έκδοση Princeton University Press, 1994).

Ο Sin-Itiro Tomonaga πέθανε στις 8 Ιουλίου 1979 στο Τόκιο από  καρκίνο του λάρυγγα (ήταν μανιώδης καπνιστής). Είναι θαμμένος στο Κοιμητήριο Tama του Τόκιο. 

Πηγή: Today in Science History

Σαν σήμερα ... 1954 πέθανε ο Γερμανός φυσικός Fritz London.

Σαν σήμερα, στις 30 Μαρτίου 1954, πέθανε στο Durham της Βορείου Καρολίνας στις ΗΠΑ ο διακεκριμένος θεωρητικός φυσικός, χημικός και φιλόσοφος Fritz Wolfgang London. 

Ο Fritz London είχε γεννηθεί στις 7 Μαρτίου 1900 στο Breslau της τότε Γερμανίας (τώρα Wrocław στην Πολωνία) από τον Franz London που ήταν μαθηματικός και τη Luise Hamburger και ήταν εβραϊκής καταγωγής.

Το 1904 ο πατέρας του δέχθηκε θέση διδασκαλίας στο Πανεπιστήμιο της Βόννης κι εκεί ο Fritz London πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Μετά την ολοκλήρωση των γυμνασιακών σπουδών του, σπούδασε φυσική, μαθηματικά και φιλοσοφία στα πανεπιστήμια της Βόννης, της Φρανκφούρτης και του Μονάχου.  

Το 1921 υπέβαλε μια εργασία στον καθηγητή του της φιλοσοφίας σχετικά με την ενημέρωση και την κριτική. Απρόσμενα, αυτή η εργασία έγινε η διατριβή για το διδακτορικό του στη φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο του Μονάχου. Σύντομα όμως, το επιστημονικό ενδιαφέρον του London άλλαξε από τη φιλοσοφία στη θεωρητική επιστήμη. Το 1927 με τον Walter Heitler δημοσίευσαν μια σημαντική μελέτη στην κβαντική χημεία που έγινε γνωστή ως Θεωρία Heitler-London. 

Το 1929 ο London παντρεύτηκε στο Βερολίνο την καλλιτέχνιδα Edith Caspary με την οποία έκανε δύο παιδιά, τον Francis Michael και την Rose Louise. 

Το 1933 έχασε τη θέση του στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου επειδή ήταν Εβραίος, μετά την έκδοση των ρατσιστικών νόμων των ναζί στη Γερμανία του Χίτλερ. 

Στη συνέχεια μετακινήθηκε στην Οξφόρδη της Αγγλίας όπου το 1935, με τον εξίσου ικανό αδελφό του Heinz, διατύπωσαν τις εξισώσεις London για την υπεραγωγιμότητα. Αυτό ουσιαστικά τον οδήγησε σε μια μακροχρόνια έρευνα για τα περίεργα φαινόμενα που εμφανίζονταν σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, γνωστά ως υπεραγωγιμότητα και υπερρευστότητα. Δίδαξε και στο Ινστιτούτο Henri Poincaré του Πανεπιστημίου του Παρισιού, απ' όπου το 1937 πήρε διδακτορικό στη φυσική. 

Το 1939 μετανάστευσε στις ΗΠΑ αποδεχόμενος θέση καθηγητή θεωρητικής χημείας στο Πανεπιστήμιο Duke στο Durham. Το 1945 έγινε Αμερικανός πολίτης. 

Στη νέα του θέση ο London συνέχισε την μελέτη φαινομένων που έχουν σχέση με χαμηλές θερμοκρασίες, όπως ο διαμαγνητισμός και η συμπεριφορά του υγρού ηλίου. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών δημοσιεύθηκαν σε δύο τόμους: Το 1950 ο πρώτος τόμος με τίτλο "Μακροσκοπική θεωρία της Υπεραγωγιμότητας" και το 1954 ο δεύτερος τόμος με τίτλο "Μακροσκοπική θεωρία του Υπέρρευστου Ηλίου". Αυτά τα δύο βιβλία θεωρούνται ορόσημα στη μοντέρνα φυσική χαμηλών θερμοκρασιών.

Το 1953 ο London έγινε καθηγητής Χημικής Φυσικής (Chemical Physics) στην έδρα James B. Duke στο Πανεπιστήμιο Duke.

Τον ίδιο χρόνο η Ολλανδική Βασιλική Ακαδημία τον βράβευσε με το Μετάλλιο Lorentz σε αναγνώριση των επιστημονικών επιτευγμάτων του. 

Την εποχή του πρόωρου θανάτου του εξεταζόταν η υποψηφιότητά του για το Νόμπελ Φυσικής με ισχυρή προοπτική να το κερδίσει.

Ο Fritz London πέθανε από καρδιακό πρόβλημα σε ηλικία μόλις 54 ετών. Θάφτηκε στο Κοιμητήριο Maplewood στο Durham.

Από το 1956, που το Πανεπιστήμιο Duke δημιούργησε τον κύκλο ομιλιών στη μνήμη του Fritz London (Fritz London Memorial Lectures), ένα μεγάλο πλήθος επιστημόνων που περιελάμβανε και 20 κατόχους Νόμπελ έχουν παρουσιάσει εργασίες τους σε θέματα φυσικής και χημείας με τα οποία είχε ασχοληθεί ο London.

Το Δεκέμβριο 1972, ο John Bardeen, δύο φορές νικητής του Νόμπελ Φυσικής, δημιούργησε ένα κεφάλαιο χρηματοδότησης για να τιμήσει τη μνήμη ενός διακεκριμένου επιστήμονα όπως ήταν ο Fritz London. Σκοπός του κεφαλαίου είναι να υπάρξει το Βραβείο Fritz London, που δίνεται σε αναγνώριση διακεκριμένων εργασιών στη Φυσική Χαμηλών Θερμοκρασιών και να στηριχτεί ο κύκλος ομιλιών στη μνήμη του.

Ο σημερινός υπουργός Παιδείας Κώστας Γαβρόγλου έχει εκδώσει το βιβλίο με τίτλο: "Fritz London: A Scientific Biography" (αγγλικά) από τις εκδόσεις Cambridge University Press (1995). 

Πηγή: Today in Science History

Σαν σήμερα ... 1979 έγινε το πυρηνικό ατύχημα στο Three Mile Island.

Σαν σήμερα, στις 28 Μαρτίου 1979, στον πυρηνικό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Three Mile Island (Θρι Μάιλ Άιλαντ), στην Πενσυλβανία, συνέβη το χειρότερο, μέχρι και σήμερα, ατύχημα στις ΗΠΑ σε εμπορικό πυρηνικό αντιδραστήρα. 

Το πυρηνικό εργοστάσιο Three Mile Island χτίστηκε το 1974 σε μια αμμώδη λωρίδα γης στον ποταμό Susquehanna της Πενσυλβανίας, μόλις 16 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα της πολιτείας, Harrisburg. Το 1978, ένας δεύτερος μοντέρνος αντιδραστήρας άρχισε να λειτουργεί στο Three Mile Island, με σκοπό την παραγωγή, οικονομικά προσιτής, ενέργειας, σε μια περίοδο ενεργειακής κρίσης. 

Το ατύχημα ξεκίνησε στις 4 πμ όταν μια βαλβίδα πίεσης στην Μονάδα-2 του εργοστασίου απέτυχε να κλείσει. Τότε, μεγάλη ποσότητα νερού ψύξης, που περιείχε ραδιενέργεια, πέρασε από την ανοιχτή βαλβίδα σε παρακείμενα κτίρια. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η καρδιά του αντιδραστήρα ν' αρχίσει να υπερθερμαίνεται επικίνδυνα. Ευτυχώς, αυτόματα λειτούργησαν οι αντλίες έκτακτης παροχής κρύου νερού που είχε ως αποτέλεσμα την αποφυγή μεγαλύτερης κρίσης εκείνη την ώρα.

Όμως οι χειριστές βάρδιας στο θάλαμο ελέγχου παρερμήνευσαν την κατάσταση, νομίζοντας ότι από λάθος άνοιξαν οι αντλίες παροχής νερού και γι' αυτό τις απενεργοποίησαν. Συγχρόνως έκλεισαν και τον αντιδραστήρα. Όμως, η αντίδραση σχάσης συνέχιζε να εξελίσσεται, με αποτέλεσμα η θερμοκρασία να έχει ανέβει πολύ μέχρι το ξημέρωμα.   

Καθώς οι υπεύθυνοι του σταθμού αδυνατούσαν να καταλάβουν τι είχε συμβεί, το φαινόμενο εξελισσόταν, το μολυσμένο με ραδιενέργεια νερό συνέχιζε να κυλά και τα επίπεδα ραδιενέργειας άρχισαν να ανεβαίνουν. Τα πρώτα μέτρα που πάρθηκαν αφορούσαν την προστασία των εργαζομένων εκείνη την ώρα στο σταθμό. 

Κατά τις 8 πμ άρχισε να διαδίδεται ότι κάτι συνέβη στο εργοστάσιο, όμως η μητρική εταιρεία Metropolitan Edison υποβάθμισε το γεγονός και ισχυρίστηκε ότι δεν είχε διαφύγει ραδιενέργεια σε χώρο έξω από το εργοστάσιο. Όμως την ίδια ημέρα επιθεωρητές ανίχνευσαν ελαφρά αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας γύρω από το εργοστάσιο. 

Ο Κυβερνήτης της Πολιτείας Πενσυλβάνια Dick Thornburgh πρότεινε να ζητηθεί εκκένωση της περιοχής.

Τελικά, κατά τις 8 μμ οι χειριστές των εγκαταστάσεων συνειδητοποίησαν την ανάγκη να περάσει νερό για να ψυχθεί η καρδιά του αντιδραστήρα κι έτσι ενεργοποίησαν πάλι τις αντλίες. Η θερμοκρασία άρχισε να πέφτει και η πίεση στον αντιδραστήρα μειώθηκε. 

Αν δεν είχε γίνει αυτή η ενέργεια, σε λιγότερο από μία ώρα ο αντιδραστήρας θα υφίστατο πλήρη κατάρρευση.

Περισσότερο από το μισό της καρδιάς είχε καταστραφεί ή λιώσει, αλλά ευτυχώς δεν είχε σπάσει το προστατευτικό κέλυφος και δεν είχε διαφύγει ακτινοβολία από εκεί. 

Δύο ημέρες αργότερα, όμως, στις 30 Μαρτίου, μία φούσκα με έντονα εύφλεκτο αέριο υδρογόνο ανακαλύφθηκε μέσα στο κτίριο του αντιδραστήρα. Η φυσαλίδα του αερίου δημιουργήθηκε δύο ημέρες πριν, όταν υλικά που προέρχονταν από την καρδιά του αντιδραστήρα αντέδρασαν με υπέρθερμο ατμό.  Στις 28 Μαρτίου, ένα μέρος από αυτό το αέριο είχε εκραγεί, απελευθερώνοντας μια μικρή ποσότητα ακτινοβολίας στην ατμόσφαιρα. Εκείνη την ώρα οι χειριστές του σταθμού δεν αντιλήφθηκαν την έκρηξη, επειδή ο ήχος που παράχθηκε ακούστηκε σαν ένα κλείσιμο πόρτας εξαερισμού.  

Μετά την ανίχνευση διαρροής ακτινοβολίας στις 30 Μαρτίου, οι κάτοικοι ειδοποιήθηκαν να παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους. Οι ειδικοί δεν ήταν σίγουροι για το τι, θα μπορούσε να προκαλέσει η φούσκα του υδρογόνου, φοβούμενοι ενδεχομένως, μια γιγαντιαία έκρηξη. Γι' αυτό, ως προληπτικό μέτρο ο Κυβερνήτης Thornburgh σύστησε "οι έγκυες γυναίκες και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας να εγκαταλείψουν την περιοχή σε ακτίνα πέντε μιλίων από την εγκατάσταση Three Mile Island, μέχρι νεωτέρας ". Αυτό πέτυχε να προκαλέσει ό,τι ήθελαν ν' αποφευχθεί, τον πανικό. Έτσι, μέσα σε λίγες ημέρες, περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τις γύρω πόλεις.

Την 1η Απριλίου, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ έφτασε στο Three Mile Island για να επιθεωρήσει το εργοστάσιο. Η επίσκεψή του πέτυχε το στόχο της, να ηρεμήσει τους κατοίκους της περιοχής, άλλα και ολόκληρο τον αμερικάνικο λαό.

Εκείνο το απόγευμα οι ειδικοί συμφώνησαν ότι δεν υπήρχε κίνδυνος έκρηξης της φούσκας του υδρογόνου και σιγά-σιγά έγινε αφαίρεση του υδρογόνου από το σύστημα, ενώ παράλληλα ο αντιδραστήρας ψύχθηκε.

Το πυρηνικό ατύχημα του Three Mile Island κλόνισε σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη του κοινού στην πυρηνική ενέργεια. Για περισσότερες από 2 δεκαετίες μετά το ατύχημα, ούτε ένα νέο εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας δεν παραγγέλθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Μονάδα-1 του αντιδραστήρα που είχε κλείσει κατά τη διάρκεια της κρίσης, σταμάτησε τη λειτουργία της το 1985.

Η Μονάδα-2 στην οποία είχε παρουσιαστεί το πρόβλημα ήταν πολύ κατεστραμμένη και δεν ξαναλειτούργησε. 

Χρειάστηκε να περάσουν έξι χρόνια για να υπολογιστούν τόσο η έκταση των ζημιών όσο και ο κίνδυνος μόλυνσης. Όπως έγινε γνωστό το 45% των καυσίμων υπέστη τήξη. Τα καύσιμα μαζί με άλλα στοιχεία της δομής του αντιδραστήρα σχημάτισαν ένα μάγμα γνωστό ως «corium». Περίπου 20 τόνοι από αυτό το μάγμα χύθηκαν στον πυθμένα της δεξαμενής. Το περίβλημα του αντιδραστήρα ήταν που περιόρισε σημαντικά τη καταστροφή. Εξαιτίας της ανθεκτικότητάς του δεν προκλήθηκε έκλυση ραδιενεργών υλικών απευθείας στο περιβάλλον. Ο βαθμός σοβαρότητας του πυρηνικού ατυχήματος στο Three Mile Island είχε εκτιμηθεί στο επίπεδο 5 της κλίμακας, κάτι που το αναδεικνύει ως ένα από τα χειρότερα πυρηνικά ατυχήματα στην ιστορία.

Πριν μερικά χρόνια στο συγκεκριμένο πυρηνικό εργοστάσιο προκλήθηκε πάλι ραδιενεργός διαρροή, αυτή τη φορά μικρής έκτασης, η οποία περιορίσθηκε γρήγορα. Ωστόσο, σύμφωνα με εκπρόσωπο της Εθνικής Ρυθμιστικής Αρχής Πυρηνικών των ΗΠΑ μια μικρή ομάδα εργαζομένων μολύνθηκε από ραδιενέργεια.

Θα ακολουθήσουν δύο άλλα, ακόμα χειρότερα, πυρηνικά ατυχήματα:

• στο Τσερνόμπιλ  της Ουκρανίας το 1986 (τότε Σοβιετική Ένωση) και

• στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας το 2011.

Δείτε το βίντεο  "MELTDOWN AT THREE MILE ISLAND"  με όλο το χρονικό του πυρηνικού ατυχήματος  (51.15' στα αγγλικά). 

Πηγή: Today in Science History

Σαν σήμερα ... 1968 σκοτώθηκε ο πρώτος κοσμοναύτης Yuri Gagarin.

Η πλάκα που έχει τοποθετηθεί στον τοίχο του Κρεμλίνου
στη Μόσχα όπου βρίσκεται η στάχτη του Γιούρι Γκαγκάριν.

Σαν σήμερα, στις 27 Μαρτίου 1968, ο πρώτος άνθρωπος που βρέθηκε σε πτήση στο διάστημα, ο Ρώσος κοσμοναύτης Γιούρι Αλεξέγιεβιτς Γκαγκάριν (ρωσ. Ю́рий Алексе́евич Гага́рин), έχασε τη ζωή του σε αεροπορικό δυστύχημα, σε ηλικία μόλις 34 ετών. 

Ο Γκαγκάριν γεννήθηκε στις 9 Μαρτίου 1934 στην κωμόπολη Klushino στην περιοχή του Σμολένσκ. Πατέρας του ήταν ο Alexey Ivanovich Gagarin, κτίστης και ξυλουργός και μητέρα του η Anna Timofeyevna Gagarina, αγελαδοτρόφος. Ο Γιούρι ήταν το τρίτο σε σειρά από 4 παιδιά (2 αγόρια, 2 κορίτσια) που είχε η οικογένεια. Λέγεται πως από μικρή ηλικία μια αγαπημένη ασχολία του Γιούρι ήταν να φτιάχνει και να πετά χάρτινα αεροπλανάκια. 

Το 1946, μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η οικογένεια Γκαγκάριν μετακόμισε στο Gzhatsk (το 1968 μετονομάστηκε σε Gagarin), όπου ο Γιούρι πήγε στο γυμνάσιο. Το Σεπτέμβριο του 1949 ο Γκαγκάριν ξεκίνησε να δουλεύει ως μαθητευόμενος στο χυτήριο Lyubertsy Steel Plant, που βρισκόταν κοντά στη Μόσχα, ενώ παράλληλα γράφτηκε σε νυκτερινό επαγγελματικό σχολείο (Lyubertsy Vocational School No.10) για να ολοκληρώσει το γυμνάσιο. Το 1951, αφού ολοκλήρωσε και τις δύο εκπαιδεύσεις του, επελέγη να συνεχίσει τις σπουδές του στο Βιομηχανικό Τεχνικό Σχολείο του Saratov, όπου εκπαιδεύτηκε στα τρακτέρ. Στο διάστημα που βρισκόταν στο Saratov, τα σαββατοκύριακα ξεκίνησε εθελοντικά μαθήματα αεροπλοΐας σε μια τοπική αερολέσχη, όπου έμαθε να πετάει με μικρά αεροπλάνα.    

Το 1955, ακολουθώντας το πάθος του για τα αεροπλάνα, μπήκε στη σχολή πιλότων First Chkalov Air Force στο Orenburg. Αποφοίτησε το 1957 με επαίνους, ως πιλότος ενός MiG-15. Στη συνέχεια υπηρέτησε στην αεροπορική βάση Luostari στην περιφέρεια του Μουρμάνσκ, κοντά στον Αρκτικό Κύκλο. Αργότερα έγινε δοκιμαστής πιλότος, πετώντας καινούργια και πειραματικά αεροσκάφη. 

Στις 27 Οκτωβρίου 1957 ο Γκαγκάριν παντρεύτηκε τη Βαλεντίνα Γκοριάτσεβα, η οποία ήταν υπάλληλος του εργαστηρίου της Ιατρικής Διεύθυνσης του Κέντρου Διοικήσεως Πτήσεων. Από το γάμο του με τη Βαλεντίνα ο Γκαγκάριν απέκτησε δύο κόρες, την Ελένα και τη Γκαλίνα. 

Το 1959 επιλέχτηκε μεταξύ των 20 πρώτων που εκπαιδεύτηκαν ως κοσμοναύτες, με στόχο την πρώτη πτήση ανθρώπου στο διάστημα.

Τον Απρίλιο 1961, ο Γιούρι Γκαγκάριν αποφασίστηκε να είναι ο πρώτος άνθρωπος που θα έμπαινε σε τροχιά γύρω από τη Γη, με πρώτο αντικαταστάτη τον συνάδελφό του Gherman Titov. Έτσι, στις 12 Απριλίου 1961 ο Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο διάστημα έχοντας αφήσει στην ιστορία τη φράση του "Παγιέχαλι" ("Πάμε"), τη στιγμή της εκτόξευσης. 

Στις 14 Απριλίου 1961 ο Γκαγκάριν επέστρεψε στη Μόσχα μ' ένα αεροσκάφος IL-18, ενώ κατά τη διάρκεια της πτήσης τον συνόδευσε τιμητική συνοδεία από επτά μαχητικά MiG-17.

Στο αεροδρόμιο Vnukovo της Μόσχας, τον Γκαγκάριν υποδέχτηκε ο ίδιος ο Νικίτα Χρουστσόφ, τότε ηγέτης της ΕΣΣΔ. Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας, στην οποία ο Χρουστσόφ ανακοίνωσε την απονομή στον Γκαγκάριν του τίτλου του Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης και εκείνου του "Πιλότου-κοσμοναύτη της ΕΣΣΔ".

Ένα μήνα σχεδόν μετά την πτήση, η Σοβιετική Ένωση έστειλε τον Γκαγκάριν στο πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό, το οποίο ονομάστηκε "Αποστολή για την Ειρήνη". Επισκέφθηκε 30 χώρες, μεταξύ αυτών την Τσεχοσλοβακία, τη Φινλανδία, την Αγγλία, τη Βουλγαρία και την Αίγυπτο.

Στις 12 Φεβρουαρίου 1962 ο Γιούρι Γκαγκάριν επισκέφτηκε την Αθήνα, όπου το πλήθος του επιφύλαξε ενθουσιώδη υποδοχή. Στο επίσημο μέρος της διήμερης παραμονής τού δόθηκε η δυνατότητα να συναντήσει τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή, να γίνει δεκτός από την Ακαδημία Αθηνών, να ανακηρυχτεί επίτιμος δημότης της Αθήνας, να επισκεφτεί την Ακρόπολη  και να μετάσχει σε δεξιώσεις και γεύματα. 

Στις 27 Μαρτίου 1968, λίγες μέρες πριν την έβδομη επέτειο της ιστορικής του πτήσης στο διάστημα, ο Γιούρι Γκαγκάριν σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικής πτήσης ρουτίνας μ' ένα αεροσκάφος MiG-15UTI, κοντά στο Kirzhach, έχοντας απογειωθεί από την αεροπορική βάση Chkalovsky. Μαζί σκοτώθηκε και ο εκπαιδευτής της πτήσης Vladimir Seryogin, 46 ετών.

Για το θάνατο του Γκαγκάριν, στη Σοβιετική Ένωση κηρύχθηκε εθνικό πένθος, για πρώτη φορά στην ιστορία της ΕΣΣΔ στη μνήμη προσώπου που δεν ήταν αρχηγός του κράτους.

Τα αίτια και οι συνθήκες του δυστυχήματος δεν έχουν, ακόμη και σήμερα, διευκρινιστεί απόλυτα, αν και αποκλείστηκε η πιθανότητα ανθρώπινου λάθους. Διάφορες εκδοχές αναφέρουν την κακοκαιρία, την αποσυμπίεση του θαλάμου οδήγησης, αλλά υπάρχουν και θεωρίες συνωμοσίας, κυρίως, επειδή η είδηση για την τραγωδία αποσιωπήθηκε για δύο ημέρες. 

Στο πόρισμα της επίσημης έρευνας γράφτηκε ότι το MiG έπεσε επειδή προσπάθησε να αποφύγει ένα "ξένο - άγνωστο αντικείμενο", πιθανά ένα σμήνος από χήνες ή ένα αερόστατο ζεστού αέρα.

Το 2013, 45 χρόνια μετά το δυστύχημα, νέες πληροφορίες ήρθαν στο φως της δημοσιότητας προσπαθώντας να αποκαλύψουν την αιτία που προκάλεσε το δυστύχημα του μαχητικού αεροσκάφους. 

Ο 79χρονος τότε, πρώην κοσμοναύτης Αλεξέι Λεόνοφ (ο άνθρωπος που πρώτος έκανε διαστημικό περίπατο), δήλωσε σε συνέντευξη του στο κανάλι Russia Today, ότι ένα "μη εγκεκριμένο" αεροπλάνο πέταξε πολύ κοντά στο μαχητικό, στέλνοντας το σε μοιραία περιδίνηση. Η περιδίνηση αυτή ήταν που προκάλεσε την πτώση και τη συντριβή του μαχητικού στο έδαφος! Η ταχύτητα κατά την πτώση ήταν 750 χλμ/ώρα!! 

"Παρά το χαμηλό υψόμετρο και με βάση την εμπειρία και των δύο πιλότων, ο χρόνος δεν ήταν αρκετός ώστε να επαναφέρουν το αεροσκάφος από την περιδίνηση", είχε αποφανθεί το παλαιό πόρισμα. "Το συμπέρασμα αυτό μπορεί να είναι πιστευτό από έναν απλό άνθρωπο, όχι όμως από έναν επαγγελματία", δήλωσε ο Λεόνοφ, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι έχει στην κατοχή του μια αποχαρακτηρισμένη έκθεση που δείχνει ότι "δεν πέταξαν πάπιες ή αερόστατα κοντά στον αεροσκάφος του Γκαγκάριν, αλλά ένα μαχητικό Sukhoi".

"Γνωρίζαμε ότι ένα Su-15 είχε προγραμματιστεί να κάνει δοκιμαστική πτήση εκείνη την ημέρα, αλλά θα έπρεπε να πετά σε ύψος 10.000 μέτρων ή μεγαλύτερο, όχι στα 450-500 μέτρα που πετούσε ο Γκαγκάριν. Ήταν μια παραβίαση της διαδικασίας της πτήσης", είπε ο Λεόνοφ, ο οποίος τόνισε πως γνωρίζει τη λεπτομέρεια αυτή επειδή ήταν αυτόπτης κι αυτήκοος μάρτυρας, αφού τη στιγμή του δυστυχήματος πετούσε μ' ένα ελικόπτερο πολύ κοντά στο μοιραίο MiG. Αρνήθηκε, ωστόσο, να αποκαλύψει το όνομα του πιλότου που, κατά την άποψή του, ευθύνεται για τον θάνατο του Γκαγκάριν και του Seryogin.

Τα σώματα του Γκαγκάριν και του Seryogin αποτεφρώθηκαν και οι στάχτες τους τοποθετήθηκαν στο τείχος του Κρεμλίνου, στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.

Προς τιμήν του, η πόλη που μεγάλωσε (Gzhatsk) μετονομάστηκε σε πόλη Γκαγκάριν, ενώ πολλά αγάλματά του στήθηκαν στην πατρίδα του και αλλού. Τον αποκάλεσαν Κολόμβο του Διαστήματος και σύγχρονο Ίκαρο. Κέρδισε το θαυμασμό εκατομμυρίων ανθρώπων και ενέπνευσε χιλιάδες άλλους να συνεχίσουν στο δρόμο που άνοιξε στις 12 Απριλίου 1961. 
Τιμήθηκε μ' ένα τεράστιο πλήθος βραβείων από πολλές χώρες.
Προς τιμήν του δίδεται το βραβείο Γιούρι Γκαγκάριν από τη FAI. 

Δείτε το βίντεο  "Last flight of Yury Gagarin: What killed the space icon"  του καναλιού Russia Today (23.36 ', στα αγγλικά).

Δείτε φωτογραφίες από τη ζωή του Γιούρι Γκαγκάριν στο περιοδικό LIFO.

Πηγή: Today in Science History

Σαν σήμερα ... 1875 γεννήθηκε ο Γερμανός φυσικός Max Abraham.

Σαν σήμερα, στις 26 Μαρτίου 1875, γεννήθηκε ο φυσικός Max Abraham στο Danzig της αυτοκρατορικής Γερμανίας (τώρα Gdańsk της Πολωνίας) προερχόμενος από ευκατάστατη εβραϊκή οικογένεια εμπόρων. Πατέρας του ήταν ο Moritz Abraham και μητέρα του η Selma Moritzsohn.

Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και το 1897, υπό την καθοδήγηση του Max Planck, πήρε το διδακτορικό του. Πέρασε τα επόμενα τρία χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου εργαζόμενος ως βοηθός του Planck.

Το 1900 ο Abraham αποδέχτηκε θέση άμισθου λέκτορα στο Πανεπιστήμιο του Göttingen. Εκεί παρέμεινε μέχρι το 1909, ένα ασυνήθιστα μεγάλο χρονικό διάστημα για κάποιον που κατέχει μια τέτοια απλήρωτη θέση διδασκαλίας. Ο λόγος της μη απόκτησης μιας μόνιμης θέσης στο πανεπιστήμιο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δεν οφειλόταν σε μειωμένη ικανότητα, αλλά μάλλον ήταν αποτέλεσμα της προσωπικότητάς του. 

Όπως έχει γραφεί, δεν είχε υπομονή με ό,τι θεωρούσε ότι είναι ανόητη και παράλογη επιχειρηματολογία. Είχε την τάση να είναι επικριτικός και δεν είχε κανένα δισταγμό να ψέξει δημόσια τους συναδέλφους του, ανεξάρτητα από το βαθμό ή τη θέση τους. Το χιούμορ του ήταν αιχμηρό  και συνοδευόταν από μια εξίσου αιχμηρή γλώσσα. 

Το 1909 ο Abraham δέχθηκε θέση στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις στις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως μην αντέχοντας την ατμόσφαιρα του μικρού πανεπιστημιακού ιδρύματος του Ιλινόις, επέστρεψε στο Göttingen μετά από λίγους μήνες. 

Ο επόμενος σταθμός του ήταν στην Ιταλία. Μετά από πρόσκληση του Ιταλού μαθηματικού Tullio Levi-Civita ο Abraham έγινε καθηγητής Λογικής Μηχανικής (Rational Mechanics) στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου, όπου παρέμεινε μέχρι το 1914. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου ο Abraham, μέσω αλληλογραφίας, διαφώνησε έντονα με τον Αϊνστάιν για τη θεωρία της σχετικότητας, αλλά ακόμη έπαιξε ρόλο σε παρόμοια διαφωνία ανάμεσα στον Αϊνστάιν και τον Levi-Civita.

Με την έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου αναγκάστηκε να επιστρέψει στη Γερμανία κι εκεί εργάστηκε πάνω στη θεωρία της μετάδοσης των ραδιοφωνικών κυμάτων.

Μετά τον πόλεμο, μη μπορώντας να επιστρέψει στο Μιλάνο, εργάστηκε στη Στουτγκάρδη μέχρι το 1921, αντικαθιστώντας τον καθηγητή της Φυσικής στο Technische Hochschule. 

Τότε αποδέχτηκε θέση καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Άαχεν. Στο δρόμο για το Άαχεν αρρώστησε και τελικά διαγνώστηκε με όγκο στον εγκέφαλο. 

Ποτέ δεν επανήλθε και όπως υπέφερε στη ζωή του, έτσι και το τέλος του ήταν επώδυνο. 

Ο Max Abraham πέθανε στο Μόναχο, στις 16 Νοεμβρίου 1922, σε ηλικία 47 ετών.

Σχεδόν όλο το έργο του Abraham είναι σχετικό με τη θεωρία του Maxwell. Έγραψε ένα δίτομο έργο για την ηλεκτροδυναμική με τίτλο "Theorie der Elektrizität" ("Θεωρία της Ηλεκτρικής Ενέργειας"). Το βιβλίο αυτό έκανε πέντε εκδόσεις στη διάρκεια της ζωής του Abraham και για τη Γερμανία υπήρξε ένα πρότυπο έργο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά του κειμένου ήταν ότι σε κάθε νέα έκδοση ο Abraham θεωρούσε σωστό να περιλαμβάνει, όχι μόνο τις τελευταίες πειραματικές εργασίες, αλλά και τις πιο πρόσφατες θεωρητικές συνεισφορές, ακόμη και αν οι εισφορές αυτές βρίσκονταν σε αντιπαλότητα. Επιπλέον, δεν είχε κανένα δισταγμό, αφού εξηγούσε και τις δύο πλευρές ενός ζητήματος, να υποστηρίξει τη δική του άποψη.

Το 1902 σε κείμενό του ανέπτυξε τη θεωρία του για το ηλεκτρόνιο, αλλά το 1904 ο Λόρεντζ με τον Αϊνστάιν διατύπωσαν μια διαφορετική θεωρία. Η μελέτη του Abraham για τη δομή και τη φύση των ηλεκτρονίων τον οδήγησε στην ιδέα της ηλεκτρομαγνητικής φύσης της μάζας του και κατά συνέπεια, στην εξάρτηση από την ταχύτητα των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων σε ένα βαρυτικό πεδίο. Στην αρχή, οι ιδέες του υποστηρίχθηκαν πειραματικά, ιδιαίτερα από πειράματα του Wilhelm Kaufmann, αλλά αργότερα άλλες πειραματικές εργασίες ευνόησαν τη θεωρία που αναπτύχθηκε από τους Λόρεντζ, Αϊνστάιν.

Ο Abraham ήταν αντίθετος με τη σχετικότητα όλη του τη ζωή. Στην αρχή οι αντιρρήσεις του είχαν να κάνουν τόσο με τα αξιώματα στα οποία βασιζόταν η σχετικότητα, όσο και με το γεγονός ότι ένιωθε ότι η πειραματική απόδειξη δεν υποστήριζε τη θεωρία. Από το 1912, έχοντας κατανοήσει πολύ καλά τη θεωρία της σχετικότητας, μετρίασε τις αντιρρήσεις του, δεχόμενος ότι η θεωρία ακουγόταν λογική. Ωστόσο, δεν δεχόταν ότι αυτή ήταν μια θεωρία που μπορούσε να περιγράψει με ακρίβεια τον φυσικό κόσμο.

Ο Abraham πάντα πίστευε στην ύπαρξη του "αιθέρα" και ήλπιζε ότι καινούρια αστρονομικά δεδομένα θα επιβεβαίωναν αυτή την άποψη. Ακόμη, πίστευε ότι ένα ηλεκτρόνιο ήταν μια απόλυτα άκαμπτη σφαίρα με φορτίο που κατανέμεται ομοιόμορφα πάνω στην επιφάνειά του. Δεν επρόκειτο να εγκαταλείψει αυτές τις πεποιθήσεις εύκολα, κυρίως επειδή ένιωθε ότι οι απόψεις του βασίζονται στην κοινή λογική. 

Μετά το θάνατό του, ο Max Born και ο Max von Laue έγραψαν σ' έναν επικήδειο "(ο Abraham) αγαπούσε τον απόλυτο αιθέρα, τις εξισώσεις πεδίου του, το άκαμπτο ηλεκτρόνιό του, όπως ένας νεαρός αγαπά τον πρώτο έρωτά του, του οποίου την ανάμνηση καμιά κατοπινή εμπειρία μπορεί να σβήσει".

Πηγή: Today in Science History